De wereld van Natuur- en Duurzaamheidseducatie (NDE) staat niet stil. Steeds vaker zoeken scholen naar partners die verder gaan dan losse lessen en projectaanbod. Dat vraagt om samenwerking op strategisch niveau, om duurzame verankering in visie, beleid en praktijk. Het GDO-leertraject ondersteunt NDE-centra in het verkennen en versterken van hun rol in relatie tot het onderwijs. 

Vandaag gingen we in gesprek met Brenda Jasperse, die vertelt over de zesde sessie. 

Wie is de deelnemer? 

Brenda Jasperse werkt al jarenlang met veel plezier bij Natuur&Zo, het centrum voor NDE van Zeeuws-Vlaanderen. Daarnaast is zij al zo’n acht jaar makelaar Jong Leren Eten voor de provincie Zeeland. Zelf noemt ze zich “makelaar van het eerste uur”: vanaf het begin is zij betrokken bij het programma dat voedselvaardigheid en voedseleducatie een stevige plek geeft in onderwijs en samenleving. 

Brenda woont in Biervliet, in Zeeuws-Vlaanderen. Ook buiten haar werk is ze graag bezig met natuur, maken en bewegen. Ze heeft een grote tuin, is enthousiast keramieker, loopt hard, zwemt en zit weer regelmatig op de racefiets. Recent pakte ze het fietsen opnieuw op voor de Zeeuwse Ride for the Roses, een fietstocht om geld op te halen voor onderzoek naar kanker, samen met haar nichtje. 

Natuur&Zo werkt voor de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten, met Terneuzen als centrumgemeente. Het centrum richt zich op vier hoofdthema’s: afval & circulariteit, flora, fauna & biodiversiteit, klimaat & energie, en gezonde & duurzame voeding. Brenda ziet Natuur&Zo nadrukkelijk als onderdeel van een groter Zeeuws netwerk. In Zeeland zijn vijf NDE-organisaties actief, die volgens haar goed samenwerken en elkaar makkelijk weten te vinden. Juist dat gezamenlijke optrekken ziet zij als een kracht: “We zijn allemaal anders georganiseerd, maar we vinden elkaar toch heel vaak.” 

Naast de basisfinanciering vanuit gemeenten werkt Natuur&Zo aan allerlei programma’s en projecten. Brenda schrijft daarvoor voorstellen, zoekt de verbinding met gemeentelijke programma’s en probeert steeds opnieuw kansen te benutten. Dat doet ze niet alleen omdat het financieel nodig is, maar vooral omdat ze zoveel mogelijk budget en kansen bij kinderen en jongeren wil krijgen. Projecten rond Jong Leren Eten, Schoon Zeeland, klimaatadaptieve wijken, de regionale energiestrategie en circulaire economie laten zien hoe breed die rol inmiddels is geworden. 

De leervraag van het leertraject 

De oorspronkelijke motivatie om mee te doen aan het leertraject was voor Brenda heel concreet. Ze wilde een collega meenemen in de bredere wereld van GDO, NDE en rolontwikkeling. Het leertraject leek haar een waardevolle manier om iemand niet alleen in te werken in Zeeuws-Vlaanderen, maar ook te laten zien hoe het veld landelijk in elkaar zit: welke rollen kun je als NDE-professional nemen, wie kun je benaderen en hoe werken andere centra? 

Die situatie veranderde toen de betreffende collega uiteindelijk niet in dienst kwam. Toch bleef deelname voor Brenda waardevol. Vooral het sparren met collega’s buiten Zeeland gaf nieuwe inzichten. Met Zeeuwse collega’s is de samenwerking vaak direct praktisch: je zoekt elkaar op omdat je samen iets wilt ontwikkelen of uitvoeren. In het leertraject ging het meer om uitwisseling, herkenning en reflectie. Juist dat verschil vond Brenda interessant. 

Wat haar daarin opviel, is dat veel centra met vergelijkbare vragen worstelen. Iedereen ziet kansen, maar de praktijk is druk. Je komt met energie terug van een bijeenkomst, maar eenmaal op kantoor word je weer opgeslokt door de dagelijkse werkzaamheden. Brenda herkent dat sterk: de tijd is beperkt, terwijl de ambities groot zijn. Toch ziet ze juist daar de waarde van het netwerk. Niet steeds opnieuw zelf het wiel uitvinden, maar beter delen wat al ontwikkeld is, welke projectaanvragen werken en waar anderen tegenaan lopen. 

Sessie 6: Kansen zien waar de energie zit 

De zesde sessie van het leertraject stond in het teken van kanseninventarisatie. Voor Brenda zat de opbrengst van die sessie niet zozeer in één model of opdracht, maar vooral in de bevestiging van iets wat zij in haar werk steeds sterker ervaart: je moet gaan zitten waar de energie zit. 

Dat klinkt eenvoudig, maar voor een NDE-organisatie is het een belangrijk inzicht. Brenda vertelt dat Natuur&Zo binnen de gemeentelijke organisatie is verschoven. Waar het centrum eerder onder een meer uitvoerende afdeling viel, is het nu onderdeel van een afdeling waar ook programma’s en projecten rond omgeving en economie samenkomen. Daar zitten onder meer de programmamanagers voor thema’s als regionale energiestrategie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Voor Brenda opent dat nieuwe deuren. De thema’s waar Natuur&Zo mee werkt, sluiten direct aan op programma’s die voor alle Zeeuwse gemeenten relevant zijn. 

Die positie helpt om kansen scherper te zien. Kanseninventarisatie betekent voor haar niet alleen: welke projecten kunnen we bedenken? Het gaat ook om de vraag waar bestuurlijke aandacht, energie, budget en inhoudelijke urgentie samenkomen. Als die elementen bij elkaar komen, ontstaat er ruimte om scholen en kinderen mee te nemen in actuele duurzaamheidsthema’s. 

Tegelijkertijd laat Brenda zien dat rolontwikkeling niet altijd netjes volgens een plan verloopt. Ze maakt ieder jaar een werkplan, maar weet ook dat de praktijk snel kan veranderen. Een nieuwe gemeentelijke vraag, een verhuizing, aangepaste regelgeving of veranderende financiering kan alles op zijn kop zetten. Waar ze dat eerder steeds ervaarde als tegenslag, probeert ze nu mee te bewegen. Haar houvast blijft steeds hetzelfde: zoveel mogelijk waarde creëren voor scholen en kinderen. 

Een concreet voorbeeld is het gastlessenprogramma van Natuur&Zo. Jarenlang werkte het centrum met een groot netwerk van gastdocenten, vooral zzp’ers, die lessen op scholen verzorgden. Daarmee werd de klassieke leskist deels vervangen door de deskundige in de klas. Door veranderingen rond zzp-schap komt die aanpak onder druk te staan. Het programma moet opnieuw worden doordacht. Dat is ingrijpend, maar het past ook bij de beweging waarin Natuur&Zo zit: opnieuw kijken welke rol nodig is, welke vorm werkt en hoe je als centrum relevant blijft. 

Betekenis voor de NDE-sector 

Het verhaal van Brenda raakt aan een bredere ontwikkeling in de NDE-sector. Veel organisaties zijn ooit sterk geworden met lessen, leskisten en educatieve materialen. Die blijven waardevol, maar de context verandert. Scholen hebben te maken met volle roosters, maatschappelijke opgaven stapelen zich op en gemeenten zoeken partners die thema’s als klimaat, biodiversiteit, circulariteit en gezonde voeding kunnen vertalen naar de praktijk van kinderen en jongeren. 

Volgens Brenda vraagt dat om een actieve houding. Niet wachten tot een opdracht vanzelf komt, maar “de boer op gaan”, kansen zien en durven aanhaken bij gemeentelijke en landelijke programma’s. Ze ziet nog te vaak dat NDE-organisaties zeggen dat er geen uren of geen opdracht zijn. Terwijl juist programma’s als Jong Leren Eten laten zien hoeveel mogelijkheden er ontstaan als je de verbinding actief zoekt. 

Daarbij gaat het niet om zomaar meer werk naar je toetrekken. Het gaat om positie kiezen. Waar kun je als NDE-organisatie echt van waarde zijn? Waar sluit je expertise aan op maatschappelijke opgaven? En hoe zorg je dat budget, kennis en netwerken uiteindelijk terechtkomen bij scholen en leerlingen? 

Voor de NDE-sector klinkt in haar verhaal een duidelijke oproep door: wees niet te bescheiden, blijf niet alleen in de rol van aanbieder en zoek actief de plekken op waar beweging zit. De kracht van NDE ligt juist in het verbinden van grote thema’s met de leefwereld van kinderen. Of het nu gaat om voedsel, afval, klimaat, biodiversiteit of energie: NDE-centra kunnen helpen om die thema’s tastbaar, concreet en betekenisvol te maken. 

Voor Natuur&Zo betekent dit voorlopig: blijven meebewegen, de makelaarsrol verder ontwikkelen en steeds opnieuw kijken waar energie, kansen en maatschappelijke opgaven samenkomen. Voor de sector als geheel laat Brenda’s verhaal zien dat rolontwikkeling niet altijd begint met een strak plan. Soms begint het met goed kijken, durven aanhaken en de vraag blijven stellen: waar kunnen wij nu het meeste betekenen voor scholen en kinderen? 

Ook aan de slag met het leertraject?

In september 2026 is een nieuwe ronde van het leertraject gestart. Wil je ook aan de slag met het leertraject of ben je benieuwd wat het voor jou kan betekenen? We denken graag met je mee.

Heb je een vraag, wil je meer informatie of wil je weten wat er mogelijk is? Neem dan gerust contact op met Simone via s.kleinhout@vereniginggdo.nl.