Op Bronnen voor NME vind je meer dan 1000 bronnen op het gebied van natuur- en duurzaamheidseducatie, zoals onderzoeken, lessons learned, didactische- en pedagogische visies, handleidingen,  achtergrondinformatie en beleidsstukken. Van groene schoolpleinen tot participatietrajecten, en van dierverzorging tot energietransitie. Altijd met als gemeenschappelijk thema: educatie, maar geen lesmateriaal. 

Bronnen voor NME’ heeft als doel om alle relevante informatie te ontsluiten waar de huidige en toekomstige NDE-ers in hun werk baat bij hebben. Sinds 1970 zijn er veel publicaties verschenen over natuur- en milieueducatie en over leren voor duurzaamheid. Veel van deze publicaties zijn nog steeds waardevol voor professionals in de NME, leerkrachten, docenten, studenten, voor vrijwilligers en andere geïnteresseerden. Elk jaar verschijnen er ook weer nieuwe interessante documenten die aan de website worden toegevoegd. Daarbij staan educatieve mogelijkheden steeds centraal. Documenten die direct toegankelijk zijn, kun je downloaden. Recent verschenen documenten nemen we zo snel mogelijk op. Als daar auteursrechten op zitten verwijzen we naar de uitgever of auteur.

Doorontwikkeling van NME naar NDE

Sinds 2025 werken we aan de doorontwikkeling van de website. Vanaf 2026 zal ‘Bronnen voor NME’ verder gaan onder de naam ‘Bronnen voor NDE’ en zal de website worden ondergebracht bij GDO, vereniging Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling. Het belang van ‘Bronnen voor NDE’ voor het NDE-netwerk is groot. De website bevat een schat aan waardevolle informatie. Tegelijkertijd zien we veel potentie om deze informatie beter te benutten, het is zaak dat nóg meer mensen in het werkveld er gebruik van maken. Juist daarom zetten we nu een volgende stap: van een website met kennisbank, naar een gebruikersgericht kennisplatform voor NDE, waar de gebruikers zelf actief aan bijdragen.

Concreet betekent dit dat we informatie willen ontsluiten die relevant is voor de gebruiker, verwoord vanuit diens perspectief en gericht op toepasbaarheid in de praktijk. Door actieve betrokkenheid bij het kennisplatform kan het werkveld een gezamenlijke kwaliteitsslag maken door voort te bouwen op en te leren van elkaar. Op deze manier wordt ‘Bronnen voor NDE’ hét kennisplatform van en voor NDE!

Blijf op de hoogte via Bronbericht

Wil je op de hoogte blijven van ontwikkelingen? Ieder kwartaal brengen we een ‘Bronbericht’ uit, een digitale nieuwsbrief. Hierin wordt een specifiek onderwerp behandeld met verwijzing naar relevante bronnen. Je kunt je aanmelden via Bronnen voor NME.

Wil je meedenken met de doorontwikkeling van de website? Laat dat dan weten via a.haverkamp@vereniginggdo.nl

Het project 5 innovatieve Praktijken ter inspiratie is opgezet om tot strategieën te komen voor natuur- en duurzaamheidscentra (NDE) om de stap van educatie naar burgerparticipatie te zetten. De Wetenschapswinkel van de WUR heeft dit project in 2022 en 2023 ondersteund met een ontwikkeltraject.   

Activeren van bewoners

Steeds meer NDE-centra willen hun focus verbreden van educatie naar ook het activeren van inwoners. Dit heeft alles te maken met het bewustzijn dat het activeren van inwoners belangrijk is om een bijdrage te leveren aan de aanpak van diverse maatschappelijke urgenties. Het gaat daarbij om thema’s als biodiversiteit, klimaatadaptatie, gasvrije wijk, eigen energiewinning en isolatie, en circulaire economie. GDO helpt centra die de stap naar het activeren van burgers willen zetten of deels al de stap hebben gezet.

Succesfactoren

NDE-centra staan als lokale, laagdrempelige organisaties dicht bij de inwoners en genieten daar vertrouwen. Toch blijkt het in de praktijk voor veel NDE-centra lastig te zijn om de stap van educatie naar inwonersparticipatie te zetten. Met dit project hebben we inzicht gekregen in mogelijke strategieën voor NDE-centra om die stap wel te kunnen maken.

De hoofdonderzoeksvraag voor dit project was: wat zijn de succesfactoren die NDE-centra in staat stellen om hun activiteiten te verbreden naar andere doelgroepen, werkzaamheden en competenties, en tegen welke barrières lopen zij aan? Hiervoor zijn bij vijf NDE-centra inspirerende en innovatieve voorbeelden van het betrekken van bewoners onderzocht. Deelnemende centra waren NMCX in Haarlemmermeer, De Groene Belevenis in Leusden, Duurzaamheidscentrum Assen, De Ulebelt in Deventer en CNME Maastricht.

Leerdocument

Dit project heeft geleid tot een vijfstappen-leertraject met de stappen verbinden, verkennen, aanpassen, veranderen en reflecteren. Ook zijn er zes handreikingen opgesteld voor NDE-centra. Hierin worden tools aangereikt voor het bereiken van gewenste doelgroepen of het vormgeven van organisatieveranderingsprocessen. Het onderzoek krijgt een vervolg in een training om leidinggevenden te ondersteunen bij veranderingsprocessen in hun NDE-centrum.

Het project is uitgevoerd in samenwerking met onderzoekers Jolanda van den Berg en Thomas Matthijssen en studenten van Wageningen UR. De begeleidingsgroep bestond uit: René Munsters (GDO), Monique Verstraten (Natuurcentrum Arnhem), Brigit Kuypers (CNME Amersfoort), Mayke Derksen (RVO/ Kennis- en leerprogramma DuurzaamDoor), Madelon de Beus (oud-directeur Aeres Hogeschool Wageningen), Kris van Koppen (Environmental Policy Group, Wageningen University) en Gerard Straver (Wetenschapswinkel WUR).

Lees meer over de resultaten.

Meer informatie? Neem contact op met programmamanager Duurzame Samenleving René Munsters.

Klik op de foto voor een video over burgerparticipatie en vergroenen door NMCX.

Met Zet je GFT in bloei stimuleert De Groene Belevenis inwoners van Leusden om hun GFT te verwerken tot compost of er oesterzwammen op te kweken.

Ook is De Groene Belevenis betrokken bij het project Groen & Ontmoeten in de nieuwe Maanwijk, in samenwerking met Heijmans.

… en bij het ondersteunen van bewoners bij het afkoppelen van regenpijpen in een straat die kampt met wateroverlast bij hevige regenbuien.

Geeft jouw organisatie moestuinlessen of zijn er in jouw regio moestuincoaches actief op scholen? Met deze 8 praatplaten op A3-formaat kunnen begeleiders op vernieuwende wijze (extra) verdieping geven aan de lessen.

Inzicht in (kringloop)processen
Aan de hand van de ervaringen en belevenissen in de moestuin geven de praatplaten de leerlingen meer inzicht in verschillende thema’s en (kringloop-) processen. Met ontdekopdrachten, het stellen van doordenkvragen en het voorleggen van stellingen, worden de leerlingen gestimuleerd zelf na te denken over de wereld om hen heen, hun voedsel en mogelijke duurzame(r) en gezonde(r ) keuzes daarin. Een mooi voorbeeld van natuurfilosofie.

Een korte handleiding van 1 A4 geeft toelichting hoe de platen gebruikt kunnen worden.

De platen zijn in opdracht van Jong Leren Eten ontwikkeld door vereniging GDO in samenwerking met Utrecht Natuurlijk, De Groene Belevenis en Omgevingsdienst regio Utrecht.

Wil je de platen laten printen op duurzaam papier? Dit zijn de drukspecificaties.

Download de praatplaten
Praatplaat 1 – Plantenonderdelen
Praatplaat 2 – Groei
Praatplaat 3 – Bloemen
Praatplaat 4 – Bestuivers
Praatplaat 5 – Zaden
Praatplaat 6 – Kringloop
Praatplaat 7 – Bodemdieren
Praatplaat 8 – Eten

GDO is trekker van het kennisplatform Stadslandbouw Nederland. Stadslandbouw is volop in ontwikkeling. Een mooie ontwikkeling. Voedsel produceren in en rond een gemeente heeft veel voordelen en een positief effect op mensen en hun omgeving.

Het biedt meerwaarde voor gezondheid en welzijn, voor sociale cohesie, de leefbaarheid, voor klimaatadaptatie, milieu en voor de lokale economie. Wetenschappelijk onderzoek uit binnen- en buitenland onderschrijft dit. Voor gemeenten die hierin een slag willen maken, hebben we de feiten en aanbevelingen vanuit wetenschappelijke literatuur op een rij gezet. Deze hebben we opgesplitst naar thema’s die aansluiten bij gemeentelijke beleidsdoelen. Alle thema’s hangen met elkaar samen en versterken elkaar. Lees de factsheet.

Kennis borgen en verbinden

Stadslandbouw Nederland borgt kennis die pioniers afgelopen jaren hebben opgedaan. En we verdiepen, verbinden, zoeken kruisbestuivingen, inspireren en delen. Dat doen we met initiatiefnemers, onderzoekers en medewerkers van diverse overheden. We doen dat via living labs, webinars, ontmoetingen, interviews, onderzoeken, workshops, ambtenarentafels, presentaties en digitaal. Daarbij maken we dankbaar gebruik van de vele partijen die bezig zijn met lokaal en regionaal voedsel, voedselstrategie, voedselraden en aanverwante thema’s.

Nationaal Voedselberaad

Stadslandbouw Nederland is ook mede-initiatiefnemer van het Nationaal Voedselberaad dat de voedselbeweging van onderop een stem wil geven. Als we met elkaar samenwerken, kunnen we echte stappen maken naar een gezond en duurzaam voedselsysteem en een gezonde, groene leefomgeving.

Stadslandbouw Nederland is in 2017 geïnitieerd door het programma Duurzaam Door (RVO).

Met groenteveredelingsbedrijf Rijk Zwaan werken we sinds 2018 samen aan het aanbieden van moestuinpakketten aan scholen en bso’s. Het bedrijf stelt jaarlijks 3600 pakketten beschikbaar. Alle pakketten worden verspreid over het hele land via lokale natuur- en duurzaamheidscentra (NDE) en in samenwerking met makelaars Jong Leren Eten. GDO verzorgt de communicatie tussen de centra en de makelaars en Rijk Zwaan. Deze zadenactie sluit ook heel mooi aan op de missie van de Alliantie Schooltuinen, waarvan GDO een van de trekkers is: ‘Elk kind een schooltuin’.

Lesmateriaal en teeltinformatie

Bij de zaden wordt een boekje met teeltinformatie geleverd. De speciale Rijk Zwaan-website Veggies First bevat tal van praktische tips. NDE-centra kunnen het pakket ook aanvullen met eigen lesmateriaal of de door ons ontwikkelde praatplaten.

Let op: pakketten aanvragen kan alleen door NDE-centra in ons GDO-netwerk en makelaars Jong Leren Eten. Aanvragen van afzonderlijke scholen worden niet in behandeling genomen. Je vindt een lokale NDE-organisatie op deze kaart.

Waarom deelt Rijk Zwaan groentezaden uit? We vragen het aan Jolanda van Kralingen van het bedrijf.

,,Al jarenlang krijgen de medewerkers van Rijk Zwaan in het voorjaar een zadenpakket voor hun eigen moestuin. Een groot deel van deze pakketten kwam uiteindelijk terecht bij schoolmoestuinen en maatschappelijke moestuinprojecten. De slogan van ons bedrijf is ‘Sharing a healthy future’ en voedseleducatie past daar helemaal in. Daarom zijn we lid geworden van het Voedseleducatie Platform en ook hebben we besloten om onze zadenpakketten landelijk ter beschikking te stellen aan basisscholen en buitenschoolse kinderopvang organisaties. We zijn direct vanaf het begin in 2017 gaan samenwerken met centra voor natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE) aangesloten bij de vereniging GDO, Smaaklessen van de Wageningen Universiteit en Jong Leren Eten. We vinden het erg belangrijk om met elkaar op te trekken en een breed gedragen activiteit te hebben binnen voedseleducatie.”

Grote vraag

De zadenactie bleek een groot succes. In het eerste jaar waren er 2500 pakketten beschikbaar, die erg snel op waren. Het aantal werd uitgebreid tot 3000 en in 2022 naar 3500 en sinds 2023 zijn er maar liefst 3600 pakketten beschikbaar. Scholen reageren jaar na jaar enthousiast op de mogelijkheid om aan de slag te gaan met de gratis groentezaden.

 Jolanda: ,,Om de scholen met moestuinambities verder op weg te helpen, hebben we naast het boekje wat bij het pakket gevoegd is, op onze consumentenwebsite Veggies First een speciale pagina gemaakt die gaat over moestuinieren met kinderen. handige instructies voor het zaaien en planten, informatie over de herkomst van de zaden, lespakketten en een zaaikalender.”

Als de groentes eenmaal zijn geoogst is het natuurlijk ook leuk om te weten wat voor lekkere gerechten je er mee kunt maken. ,,Op onze consumentenwebsite vind je ook recepten, waarmee je je oogst in een lekker en gezond gerecht kunt omtoveren. Ook al heb je als school geen zadenpakket kunnen bemachtigen, dan biedt deze website mooie handvatten om concreet met gezonde voeding aan de slag te gaan”, aldus Jolanda. * Met dank aan Jong Leren Eten