Voedsel is veel meer dan eten: het raakt aan natuur, gezondheid, cultuur en verbondenheid. In schooltuinen, op stadsboerderijen, tijdens lessen en projecten leren kinderen en jongeren met hun eigen handen waar voedsel vandaan komt. Ze zaaien, oogsten, koken, proeven en delen. Juist door dat te doen ontstaat inzicht in hoe voedsel met de natuur en de maatschappij samenhangen.

Het belang van voedseleducatie

Binnen het NDE-netwerk gebeurt al veel op het gebied van voedseleducatie. Tegelijkertijd zijn er vragen. Want hoe zorg je dat voedseleducatie meer wordt dan een los project? Hoe sluit je met voedseleducatie aan bij de doelen van het onderwijs en gemeenten? En hoe kun je dit thema structureel versterken binnen jouw NDE-organisatie? Om antwoord te krijgen op die vragen heeft Jong Leren eten (JLE) ons de opdracht gegeven om dit rapport te schrijven.

Het rapport Aan de slag met voedseleducatie brengt namelijk in beeld waar de kracht, van NDE-organisaties, ligt ten aanzien van voedseleducatie, welke kansen er liggen om voedseleducatie verder te ontwikkelen en wat er nodig is om voedseleducatie in ons netwerk te versterken.

Het rapport is geschreven door Anouk Haverkamp , adviseur natuur- en duurzaamheidseducatie. Voor het rapport voerde zij gesprekken binnen het NDE-netwerk en met JLE-makelaars en inventariseerde zij hoe voedseleducatie lokaal vorm krijgt en welke rollen NDE-organisaties daarbij spelen. Het rapport geeft een divers beeld van het huidige aanbod: van schooltuinieren en boerderijbezoeken tot kookprojecten, voedselbossen en leerlijnen die meerdere jaren beslaan. Wat al deze vormen verbindt, is de kracht van ervaringsgericht leren. Kinderen leren in de echte wereld, met hoofd, hart en handen.

Anouk ziet dat die ervaring direct invloed heeft op hoe kinderen (en uiteindelijk volwassenen) naar voedsel kijken:

“Als je zelf ziet wat er allemaal nodig is om iets te laten groeien, krijgt voedsel een andere waarde. Voedseleducatie kan helpen om al op jonge leeftijd zo’n andere norm te ontwikkelen: door te ervaren hoe voedsel groeit, ga je bewuster om met wat je eet en gooi je minder snel iets weg.”

De kracht van ervaringsgericht leren komt in het rapport op verschillende manieren terug. Voedseleducatie binnen NDE laat de hele voedselketen zien, van zaaien tot eten en van afval tot compost. Het biedt een rijke leeromgeving waarin niet alleen kennis wordt opgebouwd, maar ook sociale en praktische vaardigheden. Bovendien verbindt het rapport natuur, gezondheid en duurzaamheid op een vanzelfsprekende manier.

Praktijkvoorbeelden

De praktijkvoorbeelden in het rapport maken dit concreet. Zo laat het voorbeeld van Stad & Natuur Almere zien hoe een samenhangende voedselvisie kan helpen om aanbod te structureren en zichtbaar te maken. Door voedseleducatie te benaderen vanuit de hele voedselketen ontstaat een helder verhaal voor scholen, partners en de gemeente. Van korte lessen tot langdurige programma’s: alles krijgt een plek binnen één gezamenlijk kader.

Een ander voorbeeld laat zien hoe voedseleducatie ook expliciet verbonden kan worden met sociale thema’s. In Natuurcentrum Arnhem met het Mooi Voedsel Natuurlijk project werkten scholen samen met stadslandbouwlocaties en de Voedselbank. Kinderen leerden niet alleen hoe groente groeit en smaakt, maar ook wat het betekent om voedsel te delen en verantwoordelijkheid te nemen.

Volgens Anouk  zit daar ook een belangrijke beleidsmatige en maatschappelijke waarde:

“Voedseleducatie is bij uitstek een thema dat je kunt verbinden aan verschillende beleidsthema’s van gemeenten, zoals gezondheid, circulariteit, jeugd en armoede. Juist omdat niet ieder kind opgroeit met dezelfde kansen of toegang tot groen en gezond voedsel, is voedseleducatie zo belangrijk voor kansengelijkheid.”

Richting voor de volgende stap

Naast inspiratie biedt het rapport ook richting voor de volgende stap. Het benoemt kansen om voedseleducatie te versterken, zoals het ontwikkelen van een heldere visie op voedsel. Maar ook van samenwerken met andere partijen rondom voedseleducatie, zoals Jong Leren Eten, Gezonde School, JOGG en IVN.

Wat het rapport volgens Anouk vooral doet, is zichtbaar maken wat al in het netwerk aanwezig is:

“Het rapport maakt zichtbaar wat veel mensen al wel aanvoelen: er gebeurt al heel veel moois in het netwerk. Door dat samen te brengen en op papier te zetten, wordt duidelijk waar kansen liggen en hoe organisaties van elkaar kunnen leren en samen sterker kunnen worden.”

Het rapport is daarmee nadrukkelijk bedoeld als hulpmiddel. Een naslagwerk om erbij te pakken wanneer je als NDE-organisatie je aanbod wilt doorontwikkelen, het gesprek met scholen of gemeenten wilt voeren of op zoek bent naar inspiratie uit het netwerk. Het laat zien wat er al is, waar de kracht zit en waar ruimte is om samen verder te groeien.

Wie aan de slag wil met voedseleducatie, of dit juist verder wil ontwikkelen, vindt in dit rapport herkenning, inspiratie en concrete aanknopingspunten. Het nodigt uit om te leren van elkaar en om voedseleducatie een stevige plek te geven binnen natuur- en duurzaamheidseducatie.

Download het rapport Aan de slag met voedseleducatie  en gebruik het als inspiratie en naslagwerk voor jouw NDE-organisatie.