Van groene ambities naar groene tuinen – de kracht van langdurige bewonersparticipatie.
Een nieuwbouwwijk wordt opgeleverd met groene ambities: klimaatadaptief, natuurinclusief en biodivers. Maar een paar jaar later liggen veel tuinen alsnog vol tegels. Een herkenbaar probleem in gebiedsontwikkeling. Hoe zorg je ervoor dat groene plannen niet alleen op de tekentafel blijven bestaan, maar ook terugkomen in het dagelijks gedrag van bewoners?
Die vraag staat centraal in de nieuwe publicatie van Platform KAN, KAN staat voor klimaatadaptief bouwen, mét de natuur. De nieuwe publicatie is een Verleidingenwaaier voor groene tuinen. In deze waaier delen ontwikkelaars, ontwerpers en gedragsdeskundigen hun ervaringen met het stimuleren van natuurinclusieve tuinen.
De publicatie maakt duidelijk waarom dit onderwerp zo belangrijk is. In een gemiddelde woonwijk bestaat ongeveer een derde van de oppervlakte uit privétuinen. Daarmee hebben bewoners een grote invloed op hoeveel groen er uiteindelijk in een wijk aanwezig is. Wie natuurinclusief wil bouwen, kan deze ruimte dus niet negeren.
Groene ambities versus dagelijkse praktijk
In veel nieuwbouwwijken wordt vanaf het begin nagedacht over klimaatadaptatie en biodiversiteit. Ontwerpers maken plannen voor groene straten, wateropvang en natuurinclusieve bouw. Toch blijkt in de praktijk dat het uiteindelijke resultaat vaak anders uitpakt. Bewoners kiezen na oplevering voor onderhoudsarme tuinen met tegels en schuttingen.
Dat laat zien dat natuurinclusief bouwen niet alleen een ontwerpvraagstuk is. Uiteindelijk bepalen bewoners wat er met hun tuin gebeurt.
Daarmee ontstaat een belangrijke vraag voor ontwikkelaars en gemeenten: wie helpt bewoners om hun tuin daadwerkelijk groen te maken en te houden? En wie blijft dat doen als het bouwproject al lang is afgerond?
De bijdrage van Vereniging GDO aan de Verleidingenwaaier
In de Verleidingenwaaier levert Katinka Schlette namens Vereniging GDO een bijdrage over het belang van langdurige bewonersparticipatie. De kern van die bijdrage is dat vergroening niet werkt als een eenmalige interventie. Een inspiratiesessie of een flyer kan een eerste stap zijn, maar duurzame verandering ontstaat vooral wanneer bewoners langdurig betrokken blijven bij hun leefomgeving.
“Groene tuinen ontstaan niet alleen op de tekentafel, maar vooral in de hoofden en harten van bewoners.”
Dat betekent dat bewoners al vanaf de planfase betrokken moeten worden bij de ontwikkeling van een wijk en dat participatie ook na oplevering moet doorlopen. Juist in die fase kan ondersteuning, ontmoeting en gezamenlijke activiteit ervoor zorgen dat groene plannen daadwerkelijk worden uitgevoerd en onderhouden.
Vergroening blijkt daarmee niet alleen een ruimtelijke opgave, maar ook een sociale.
NDE-organisaties als verbindende partner
Hier ligt een duidelijke rol voor NDE-organisaties. Zij zijn gewend om bewoners te informeren, te activeren en met elkaar te verbinden rond thema’s als natuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie.
Voor projectontwikkelaars en gemeenten kunnen NDE-organisaties een belangrijke schakel zijn tussen plannen en praktijk. Ze kunnen bewoners helpen om groene ideeën te vertalen naar concrete stappen in hun eigen tuin en bijdragen aan communityvorming rond groen in de wijk.
Een belangrijk voordeel is dat deze organisaties lokaal geworteld zijn. Waar projectontwikkelaars na oplevering vaak vertrekken, blijven NDE-organisaties juist aanwezig. Ze kennen de lokale context, hebben vaak een fysieke ontmoetingsplek en beschikken over ervaring met participatie en educatie. Daardoor kunnen zij bewoners ook op langere termijn blijven ondersteunen.
Praktijkvoorbeeld: Maanwijk in Leusden
Hoe dat er in de praktijk uitziet, laat de wijk Maanwijk in Leusden zien. Hier werkte projectontwikkelaar Heijmans samen met de lokale NDE-organisatie De Groene Belevenis.
In het participatietraject Groen & Ontmoeten in Maanwijk werden toekomstige bewoners al in de plan- en ontwerpfase betrokken bij de inrichting van de groene buitenruimte. Tijdens inspiratiesessies konden bewoners ideeën aandragen voor tuinen en gezamenlijke groene zones. Deze ideeën zijn samen met ontwerpers verwerkt in de plannen voor de wijk.
De betrokkenheid van De Groene Belevenis stopte niet bij het ontwerp. Ook na oplevering van de wijk bleef de organisatie activiteiten organiseren en bewoners ondersteunen. Daardoor bleef het gesprek over groen in de wijk doorgaan en werd de groene ambitie van het project verder versterkt.
Dit soort voorbeelden laten zien hoe educatie, participatie en lokale begeleiding samen kunnen bijdragen aan natuurinclusieve gebiedsontwikkeling.
Kansen voor ons netwerk
De Verleidingenwaaier maakt duidelijk dat vergroening van tuinen niet vanzelf ontstaat. Het vraagt om een strategie waarin ontwerp, communicatie en gedragsverandering samenkomen.
Voor gemeenten betekent dat dat het waardevol kan zijn om NDE-organisaties al vroeg te betrekken bij gebiedsontwikkelingen. Voor NDE-organisaties zelf ligt er een kans om hun rol verder te ontwikkelen als partner voor projectontwikkelaars en woningcorporaties, bijvoorbeeld op het gebied van communityvorming, participatie en langdurige begeleiding van bewoners.
Groene tuinen ontstaan immers niet alleen op de tekentafel, maar vooral in de hoofden en harten van bewoners. Juist daar ligt de expertise van NDE-organisaties.
Meer weten?
De Verleidingenwaaier voor groene tuinen van Platform KAN biedt veel praktische inspiratie voor iedereen die werkt aan natuurinclusieve gebiedsontwikkeling.
Werk jij als NDE-organisatie al samen met projectontwikkelaars, gemeenten of woningcorporaties aan groene wijken? Of heb je voorbeelden van langdurige bewonersparticipatie? Deel je ervaringen met het netwerk via info@vereniginggdo.nl. Zo kunnen we kennis en praktijkvoorbeelden binnen het netwerk blijven uitwisselen.