Steeds meer scholen willen met duurzaamheid aan de slag, maar zoeken hoe ze dit op een samenhangende en betekenisvolle manier kunnen organiseren. NDE-organisaties beschikken over waardevolle expertise om scholen hierbij te ondersteunen. Tegelijkertijd vraagt deze veranderende onderwijsbehoefte om een bredere rol dan alleen aanbieder van lessen of projecten.
Dit leertraject helpt NDE-organisaties om die rolvernieuwing te verkennen en te versterken. Deelnemers onderzoeken hoe zij kunnen bijdragen aan duurzaam onderwijs dat is ingebed in visie, beleid, curriculum, schoolorganisatie en lokaal beleid.
In september 2025 ging het eerste traject van start. Inmiddels werken we aan een nieuwe ronde voor september 2026.
Wat onderzoeken we in dit leertraject?
Het traject combineert inzichten uit onder andere:
-
onderwijsfilosofie van Gert Biesta
-
Duurzame basisvorming
-
Breed vormend onderwijs
-
de Sustainable Development Goals (SDG’s)
-
de Whole School Approach (WSA)
Deze kaders helpen deelnemers om te onderzoeken hoe hun organisatie duurzaam onderwijs op een integrale manier kan ondersteunen. Daarbij kijken we welke rollen passen bij de ambities van de organisatie en bij de regionale context waarin zij werken.
Ook verkennen we hoe rolontwikkeling doorwerkt in de praktijk van de organisatie: in de positionering richting onderwijs en gemeente, in de samenwerking met partners en in de professionalisering van het team en het programma van de NDE-organisatie.
We sluiten daarbij aan bij de rollen die TwynstraGudde identificeerde in het onderzoek naar NDE in het onderwijs.
De vijf mogelijke rollen van NDE-organisaties
1. Aanbieder
De traditionele rol: lessen, excursies en activiteiten voor scholen.
2. Makelaar
Een verbindende rol waarin het centrum ook andere partijen en initiatieven in de regio vertegenwoordigt.
3. Aanjager
Een proactieve speler die NDE koppelt aan bredere maatschappelijke thema’s, zoals kansengelijkheid of burgerschap.
4. Partner
Een strategische rol waarbij het centrum samen met scholen werkt aan duurzame integratie van educatie in beleid, structuur en visie.
5. Groene (leer)kracht
Een medewerker van de NDE-organisatie die structureel of tijdelijk in de klas staat en onderwijs verzorgt of ondersteunt.
Deze rollen zijn geen doel op zich, maar handvatten om de rol richting het onderwijs vorm te geven en zo het onderwijs te versterken. Zo kunnen kinderen betekenisvol leren over natuur, milieu en hun rol in een duurzame samenleving.
Opbouw van het leertraject
Het leertraject bestaat uit een serie bijeenkomsten waarin inhoud, praktijk en reflectie samenkomen. Elke sessie verkent een ander perspectief op de rol van het NDE-centrum.
Sessie 1 – Transitie en de X-curve
We onderzoeken waar centra zich bevinden in de beweging van bestaande werkwijzen naar nieuwe vormen van samenwerken met het onderwijs. De X-curve helpt om bewust te kijken naar wat wordt afgebouwd en wat wordt opgebouwd binnen de organisatie.
Lees hier het interview met deelnemer Sylvia Terpstra.
Sessie 2 – Whole School Approach en historie van NDE
Onder leiding van experts verdiepen we ons in de geschiedenis van NDE in Nederland en in de Whole School Approach als raamwerk voor integraal duurzaam onderwijs.
Lees hier het interview met deelnemer Janneke Donkers.
Sessie 3 – Onderwijspraktijk en breed vormend onderwijs
We kijken naar de onderwijspraktijk vanuit de visie op breed vormend onderwijs. Hoe sluit NDE aan bij burgerschap, persoonlijke ontwikkeling en de leefwereld van leerlingen?
Lees hier het interview met deelnemer Carola Rijpkema
Sessie 4 – Organisatieontwikkeling en relatie met de gemeente
Met Rob Nilizen (Utrecht Natuurlijk) en Monique Verstraaten (Natuurcentrum Arnhem) bespreken we de rolontwikkeling van hun organisaties en de relatie met de gemeente. Welke lessen zijn geleerd uit de pilot combinatiefunctionaris?
Sessie 5 – Positionering en professionalisering
Wat vraagt rolontwikkeling van de organisatie? Welke professionalisering is nodig en hoe positioneer je je als centrum richting onderwijs en partners?
Sessie 6 – Kanseninventarisatie
Deelnemers presenteren hun inzichten en verkennen welke kansen zij zien voor rolontwikkeling binnen hun eigen lokale context.
Sessie 7 – Reflectie en intervisie
We reflecteren op het leertraject en de stappen die organisaties hebben gezet. In de middag sluiten deelnemers uit eerdere trajecten aan en bouwen we verder aan een leerkring rolontwikkeling voor NDE-organisaties.
Nieuwe ronde in 2026–2027
Voor het traject 2026–2027 bouwen we grotendeels voort op deze opzet. Tegelijk verwerken we inzichten en feedback van deelnemers en sluiten we aan bij actuele ontwikkelingen.
In de nieuwe ronde besteden we onder andere meer aandacht aan de relatie tussen NDE-organisaties en gemeenten in het kader van rolontwikkeling.
Samen leren en vernieuwen
Het GDO-leertraject is geen klassieke training, maar een proces van gezamenlijke verkenning en reflectie. Deelnemers leren van experts en van elkaar, en nemen opdrachten mee terug naar hun eigen organisatie.
Organisaties ervaren het traject als:
- verdiepend
- inspirerend
- richtinggevend
Het biedt taal, ruimte en houvast om hun rol richting het onderwijs bewust te versterken.
Interesse?
In september 2026 verwachten we te starten met een nieuwe ronde van het leertraject.
We organiseren een online informatiesessie op:
- maandag 18 mei van 11:30 uur tot 12:30 uur
Wil je meer weten?
Mail naar Simone Kleinhout:
s.kleinhout@vereniginggdo.nl
Of meld je direct aan via het aanmeldformulier:
GDO: Leertraject inschrijven 2026