Wil je als wethouder, bestuurder of beleidsmaker op onderwijsgebied echt werk maken van een rijke leeromgeving? Dan kún je niet om natuur en duurzaamheid heen. In Arnhem laten gemeente, scholen en Natuurcentrum Arnhem zien dat het kán: met natuur en duurzaamheid als stevige pijlers – verankerd in visie, beleid, programma’s én huisvesting.

Van visie naar praktijk

Leren in de klas én leren in, met, van en over de natuur gaan hand in hand — ondersteund door beleid, programma’s en huisvesting die duurzaamheid verankeren.

Tijdens de eerste landelijke NDE-conferentie op vrijdag 23 januari 2026 in  krijg je:
• Praktijkverhalen van Arnhemse schoolbestuurders, directeuren en leerlingen
• Inspirerende visies van twee wethouders op natuurinclusief onderwijsbeleid
• Concrete handvatten om dit ook in jouw gemeente of organisatie te realiseren
• Ruimte om ervaringen te delen en samen vervolgstappen te bepalen

Aanmelden

De conferentie vindt plaats van 9.00 tot 13.30 uur, inclusief lunch in de Koninklijke Burgers’ Zoo in Arnhem.
Aanmelden vóór 28 november kan hier.
Maak het verschil – voor het onderwijs van nu én de wereld van morgen.

Lees meer over de Aanpak Duurzame Arnhemse Scholen.

In ons dagelijkse werk met docenten, leerlingen en professionals op het gebied van natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE) zien we hoe vanzelfsprekend het is voor jonge mensen om zorg voor je medemens en zorg voor je omgeving integraal te benaderen en een plek te geven in het onderwijs. Dat de nieuwe conceptkerndoelen de menselijke en natuurlijke wereld uit elkaar trekken, baart ons zorgen. Voor het opleiden van een nieuwe generatie maatschappelijk betrokken burgers is het essentieel dat een brede benadering van burgerschap wordt gehanteerd.

Daarom roepen we als vereniging GDO samen met docenten, jongeren en maatschappelijke initiatieven de Tweede Kamer op: laat burgerschap óók gaan over zorg voor onze omgeving Met een groep van 30 docentennetwerken, jongerenorganisaties en maatschappelijke initiatieven hebben we deze week een open brief gestuurd aan de leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in de Tweede Kamer. Hierin roepen we de Kamerleden op om zorg voor de natuur en de omgeving, nu en in de toekomst, te integreren in burgerschapsonderwijs. Lees de brief

Nieuwe kerndoelen doen geen recht aan adviezen

Adviseurs van onze partner SME en NDE-centra uit ons netwerk hebben met partners vanuit advieskringen voor diverse leergebieden bijgedragen aan de verankering van natuur en duurzaamheid in de nieuwe kerndoelen. Eerder dit jaar hebben we een analyse gemaakt van de aanknopingspunten voor duurzaamheid op basis van de concepten. Uit diverse onderzoeken waar SME de afgelopen jaren aan heeft meegewerkt is het belang naar voren gekomen van het expliciteren van de relatie burgerschap/duurzaamheid. We zijn teleurgesteld dat in de laatste ronde van aanpassingen zo veel werk ongedaan is gemaakt (of een dergelijke verwoording).

Integraal onderdeel

Ook in de Agenda Natuurinclusief 2.0 is de ambitie vastgelegd dat het je (leren) verhouden tot je natuurlijke omgeving als integraal onderdeel van burgerschap gezien word en als dusdanig wordt verwerkt in de nieuwe kerndoelen van het funderend onderwijs (po en onderbouw vo). Daartoe hebben diverse partners vanuit het domein Onderwijs, dat wordt getrokken vanuit GDO, de afgelopen jaren belangrijke inbreng geleverd in het actualisatieproces. Nu de definitieve concepten zijn gepubliceerd, heerst onvrede over het resultaat.

Met plezier kondigen we de allereerste Week van de Participatie aan! Van 10 t/m 13 november 2025 staan vier dagen lang inspirerende sessies op het programma over hoe jouw NDE-organisatie kan bijdragen aan een inclusieve en duurzame samenleving. Deze week sluit aan bij de Week van het Duurzaam Onderwijs en krijgt dit jaar voor het eerst een eigen vervolg binnen het netwerk van GDO.

Waarom een Week van de Participatie?

Participatie is de sleutel tot duurzame verandering. NDE-organisaties werken behalve met het onderwijs ook steeds vaker samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners aan thema’s als energie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, voedsel en circulaire economie.

Tijdens de Week van de Participatie laten we met collega’s van onze partner SME zien hoe die samenwerking in de praktijk werkt én wat we van elkaar kunnen leren. We bieden ruimte om kennis te delen, inspirerende voorbeelden te horen en nieuwe verbindingen te leggen binnen het netwerk van natuur- en duurzaamheidseducatie en -participatie.

Wat kun je verwachten?

Online inspiratiesessies
Op maandag 10, dinsdag 11 en woensdag 12 november organiseren we korte, interactieve online sessies. We laten praktijkvoorbeelden zien uit het netwerk rond energie en klimaatadaptatie, telkens met participatie als sleutel. Daarnaast is er een verdiepende sessie over het hoe en waarom van participatietrajecten: wat maakt ze succesvol, en wat kun jij daarvan leren?

Maandag: Participatie: van filosofie naar praktijk

Wat wordt er eigenlijk met ‘participatie’ bedoeld? En hoe vertaal je dat naar de praktijk? En waarom is dat zo belangrijk in ons werk? In deze sessie kijken we samen naar de filosofie en praktijk van participatie. Van betekenis en vormen tot praktijkvoorbeelden en tips. We praten over hoe participatie verder gaat dan ‘een vinkje zetten’: het gaat ook om een gevoel van eigenaarschap en verbinding.

Dinsdag: Groenparticipatie voor een klimaatbestendige leefomgeving

Hoe betrek je inwoners bij het vergroenen van hun eigen leefomgeving? En hoe draagt die betrokkenheid bij aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en sociale verbinding?

In deze sessie laten we zien hoe groenparticipatie bij kan dragen aan een klimaatbestendige wijk. Aan de hand van inspirerende voorbeelden, zoals Huurders op Groen en National Park City, verkennen we hoe bewoners, corporaties en gemeenten samen impact kunnen maken. Daarnaast delen leden van ons netwerk hun ervaringen met het opzetten en begeleiden van lokale initiatieven.

Woensdag: Energieparticipatie voor iedereen 

De energietransitie raakt iedereen, maar niet iedereen op dezelfde manier. Terwijl sommige bewoners investeren in zonnepanelen, een warmtepomp of isolatie, worstelen anderen met de hoge energierekening. Bewoners betrekken bij energievraagstukken is daarom van groot belang. Denk naast het verduurzamen van de woning ook om grotere projecten, zoals aardgasvrije wijken en zonneparken.

In deze sessie bespreken we hoe participatie in de energietransitie hand in hand kan gaan met sociale vraagstukken. Aan de hand van praktijkvoorbeelden uit SME-projecten en ervaringen van NDE-centra bespreken we hoe je bewoners actief betrekt bij plannen voor energie en tegelijk oog houdt voor de verschillen tussen buurten en huishoudens.
Hoe kun je als lokale NDE-organisatie bijdragen aan bewustwording, gedragsverandering en inclusieve participatie? En wat kun je doen om bewoners met beperkte middelen tóch een stem te geven in de energietransitie?

Afsluitende bijeenkomst tijdens de GDO Kennisdag
Op donderdag 13 november sluiten we de week af met een live sessie tijdens de GDO Kennisdag voor NDE-centra in Utrecht (10.00 – 16.00 uur). Samen onderzoeken we hoe we participatie nog beter kunnen verankeren in onze dagelijkse praktijk en in de samenwerking met onze omgeving.

Doe mee en denk mee!

De Week van de Participatie maken we graag samen met het netwerk. Wil jij een inspirerend voorbeeld delen, een vraag voorleggen aan collega’s of meedenken over de invulling van het programma? Stuur een bericht naar info@vereniginggdo.nl.

Niets missen? Meld je dan via deze pagina aan voor onze nieuwsbrief.

“Is er nog iemand in de zaal die niet overtuigd is van het belang van natuuronderwijs? Nee? Niemand?”

Op Stadsboerderij de Korenmaat kwamen in september veertig leerkrachten en directeuren uit het Arnhemse basisonderwijs samen. Niet voor een studiedag vol sheets, maar voor echte inspiratie: tastbaar, buiten, samen. Ze gingen met elkaar in gesprek over hoe natuur, duurzaamheid en klimaat structureel plek kunnen krijgen in hun lessen. Ze deelden ervaringen, ontdekten nieuwe mogelijkheden en inspireerden elkaar met wat er al wél kan.

De middag leverde veel ideeën op: van schooltuinieren tot een tweedehands kledingmarkt op het schoolplein. In Arnhem is schooltuinieren overigens al op veel plekken een vaste waarde: ongeveer een derde van de scholen heeft het structureel onderdeel gemaakt van hun onderwijs.

Zo verbindt leerkracht Esther Wessels van basisschool De Witte Vlinder het moestuinieren met thema’s binnen wereldoriëntatie. Leerlingen meten afstanden in de tuin, leren over tijd en groei, en verwerken hun ervaringen in taal- en rekenopdrachten. In de schoolgang hangt een doorlopende collage met foto’s van de oogst, recepten en woordenschat rond gezonde voeding en landbouw. “Zo ging het echt leven in de school, ook bij andere groepen en ouders,” vertelt Esther.

Inspirerend waren ook de ervaringen uit het project Rijnreizigers, waarin vakken creatief worden verbonden met praktijkopdrachten in de natuur. Het resultaat: leerlingen die met meer plezier én meer betekenis leren. “Een van mijn leerlingen heeft normaal gesproken veel moeite om zich te concentreren. Maar aan het einde van het project presenteerde hij zijn kennis alsof hij een volleerd pabostudent was. Dat is zoveel meer dan leuk onderwijs, hier gebeurt echt iets moois,” vertelt directeur Ronny ten Brinke van de Pastoor van Arsschool.

Deze bijeenkomst is geen losstaand moment, maar onderdeel van een bredere beweging. Een beweging waarin Natuurcentrum Arnhem optrekt als partner van het onderwijs: niet alleen als aanbieder van waardevolle lessen, maar ook als aanjager van verandering en sparringpartner voor scholen die natuur- en duurzaamheidseducatie een vaste plek willen geven.

Hoe natuur en duurzaamheid een vaste plek krijgen in de klas

Leerkrachten willen onderwijs geven dat ertoe doet: lessen die aansluiten bij wat kinderen bezighoudt en hen voorbereidt op de toekomst. Natuur en duurzaamheid zijn geen ‘extra thema’s’, maar de wereld waarin kinderen opgroeien.  Ze dragen bij aan de brede ontwikkeling van leerlingen en vormen een natuurlijke brug naar andere vakken: van bewegen en gezondheid tot kunst, cultuur, ICT en techniek.

Maar hoe geef je dat vorm in een overvolle agenda, met beperkt tijd en soms te weinig collega’s? Lokale NDE-centra kunnen hierbij een belangrijke rol spelen, wanneer zij de tijd en ruimte hebben om zich verder te ontwikkelen dan hun traditionele rol als aanbieder van natuur- en duurzaamheidseducatie. Steeds vaker nemen zij andere rollen op zich richting het onderwijs: 

• Groene leraar: springt ad hoc of structureel in met inspirerend natuur- en duurzaamheidsonderwijs, juist in tijden van lerarentekorten.
• Makelaar: helpt scholen wegwijs maken in het diverse aanbod rond natuur en duurzaamheid.
• Aanjager en strategisch partner: denkt proactief mee met scholen, helpt een visie te ontwikkelen en verankert duurzame thema’s in het curriculum en in andere domeinen van de school.

Deze aanpak helpt leerkrachten om duurzaam onderwijs niet te zien als extra last, maar als kans. Een kans om thema’s als natuur, klimaat en leefomgeving op een vanzelfsprekende manier te verweven met hun lessen. Zo ervaren leerlingen natuur en duurzaamheid niet als losse onderwerpen, maar als iets wat overal in terugkomt. In de klas, op het schoolplein en in hun eigen leefwereld. Dit is waar Natuurcentrum Arnhem, en met hen vele andere NDE-centra in Nederland, aan werken. Samen met leerkrachten, schoolleiders en bestuurders.

Pilot combinatiefunctie NDE

De bijeenkomst in Arnhem is een voorbeeld van hoe NDE-centra, wanneer ze meer ruimte krijgen om hun rol te verbreden, kunnen uitgroeien tot waardevolle partner voor natuur- en duurzaamheid in het onderwijs.

Natuurcentrum Arnhem en Utrecht Natuurlijk hebben dit jaar die ruimte gekregen in de Pilot Combinatiefunctie NDE, waarin zij experimenteren met nieuwe rollen richting het onderwijs en deze versterken. De pilot is opgezet samen met Vereniging GDO, die de leerervaringen ophaalt en landelijk deelt, en sluit aan bij de landelijke beweging van de Interdepartementale Werkgroep Duurzame School.

De ervaringen laten nu al zien dat het onderwijs openstaat voor deze versterking vanuit de NDE-organisaties. Door lokaal op te trekken met directies, leerkrachten én beleidsmakers, kunnen NDE-centra bijdragen aan structurele verandering. Het vraagt om investeren in relaties, positie en kennis, maar levert veel op:

• Meer leerlingen die leren over én met de natuur
• Meer leerkrachten die zich gesteund voelen bij duurzaam onderwijs
• Meer scholen die natuur en duurzaamheid structureel willen opnemen in hun onderwijsvisie

Lees meer over de pilot combinatiefunctie NDE op deze pagina. Bekijk ook de LinkedIn-post van Natuurcentrum Arnhem.

In heel het land organiseren NDE-centra uit ons netwerk zomerse activiteiten. Leerzame en vooral leuke uitjes, buiten op het eigen terrein of in de natuur. Voor kinderen en hun ouders en grootouders en verzorgers. Vaak gratis of tegen een aantrekkelijk bedrag en daarmee toegankelijk voor iedereen.

Willem Waalwachter’s Zoektocht – De Bastei, Nijmegen

Willem Waalwachter is natuurgids in de Stadswaard en heeft het zo druk gehad dat hij toe was aan vakantie. Daarom staat er voor kinderen een speurtocht klaar om de natuur ene beetje in de gaten te houden! De speurtocht is verkrijgbaar in de winkel van De Bastei, duurt ongeveer twee uur en is geschikt voor kinderen vanaf 5 jaar.

Datum, prijs en tijden: vrijdag 1 augustus 2025 t/m zondag 31 augustus 2025, €9,95 (inclusief rugtas, routekaart en hulpmiddelen)

Biomarkt – NME Haarlem

Van maart tot en met november kun je op de 1ste zaterdag van de maand terecht voor de Biomarkt van Wij Telen Groente (WTG). Een gezellige plek om lokaal en duurzaam je boodschappen te doen.

Datum, prijs en tijden: 1e zaterdag van de maand, maart t/m november, 10.00 – 15.00 uur

Zomer bij InBredius – NME InBredius

Iedere zondag kunnen kinderen (4-12 jaar) bij NME-Centrum InBredius in Woerden terecht voor een leuke groene activiteit. De activiteit is bijna iedere week anders en hangt vaak samen met de tijd van het jaar. Denk bijvoorbeeld aan het maken van een nesthanger voor vogels, oerverven of een eigen trui versieren.

Datum, prijs en tijden: Iedere zondag, actuele tijden en activiteiten op de website

Lezing Natuurbeleving – NME Kasteeltuin Assumburg

Natuurbeleving door Evert Jan Woudsma. Een inspirerende avond in Heemskerk over hoe je natuur kunt ervaren en beleven.

Datum, prijs en tijden: dinsdag 16 september 2025, 19.30 – 21.00 uur

Vleermuisexcursie tijdens Nacht van de Vleermuis – NME De Smaeckkamer Beverwijk

Ga mee op pad tijdens de Nacht van de Vleermuis en ontdek alles over deze mysterieuze dieren.

Datum, prijs en tijden: zaterdag 30 augustus 2025, tijden en prijs op aanvraag

Bijenspeurtocht – Duurzaamheidscentrum Assen

Weet jij wat voor verschillende bijen er allemaal rondvliegen? Leer het tijdens de speciale Zzzpeurtocht over de wilde bij! Help de bijen in de tuin van het Duurzaamheidscentrum hun naam terug te vinden.

Datum, prijs en tijden: dinsdag 5 t/m zondag 10 augustus, 09.00 – 17.00 uur, gratis

Zomerfestival IJstijd – Stad & Natuur Almere

Deze zomer nodigt Stad & Natuur Almere je uit om in de voetsporen van mensen van tienduizend jaar geleden te treden tijdens het IJstijd Zomerfestival. Ontdek hoe mensen toen leefden en doe mee met workshops zoals droogijs maken, sieraden maken van natuurlijke materialen, eten uit de natuur plukken en leren speren of vuur maken.

Datum, prijs en tijden: 21 augustus 2025, toegang terrein gratis, sommige workshops kleine bijdrage

Nachtvlinderwandeling – NME De Helderse Vallei

Wist je dat er in Nederland 53 soorten dagvlinders en wel meer dan 2.300 soorten nachtvlinders zijn? Ga tijdens de Nachtvlinderexcursie samen met De Helderse Vallei op zoek naar deze prachtige insecten. De excursie start bij De Helderse Vallei. Samen ontdekken jullie welke nachtvlindersoorten in de omgeving voorkomen.

Datum, prijs en tijden: vrijdag 22 augustus, 21.30 – 23.00 uur, deelname kost €3,50 per persoon, vooraf aanmelden is noodzakelijk.

Ontdek de geheimen van stadsvogels!

Vogelkenner Jip Louwe Kooijmans geeft dinsdagavond 26 augustus een boeiend natuurcollege over de gierzwaluw: een echte Utrechtse icoonsoort. Daarna ga je samen op zoek naar deze spectaculaire luchtacrobaat rond Stadstuin Klopvaart aan de Vancouverdreef 70 in Utrecht

Datum, prijs en tijden: dinsdag 26 augustus, 19.30 – 21.00 uur, deelname gratis, wel inschrijven.

65 tuinen groener, 325 planten rijker en volop inspiratie voor de toekomst. In de wijk Norden-Hazenbos zette het Huurders op Groen-project ook in Hardenberg de wijk tot bloei.

In de wijk Norden-Hazenbos in Hardenberg konden 65 huurders vorige maand hun tuin vergroenen met een gratis pakket vol inheemse planten. Daarmee kwam niet alleen meer kleur en leven in de tuinen, maar ook meer voedsel voor bijen en vlinders.

Weten wat er speelt in de wijk
In aanloop naar de actie ging het lokale projectteam langs de deuren, organiseerde een bewonersavond en zette een Rad van Fortuin neer bij de buurtsupermarkt. Op deze manier haalden zij de wensen en behoeften van de huurders in de wijk op. Wat bleek? Veel bewoners hadden interesse om hun tuin te vergroenen, maar liepen tegen praktische drempels aan: gebrek aan tijd, kennis of fysieke mogelijkheden. Zoals een bewoner het verwoordde: “Tuinieren is voor mij meer een verplichting dan een hobby.” Een ander vertelde: “Een groene tuin maakt me blij, vooral als er bloemen in staan.”

In deze eerste onderzoekende fase van hun deelname aan de Huurders op Groen pilot zochten Vechtdal Wonen en De Koppel samenwerking met lokale welzijnsorganisatie De Stuw. Deze krachtenbundeling is essentieel gebleken. “De Stuw kent veel wijken en buurten goed en weet daar ook informeel de weg te vinden”, legt Wendy Langemaat van Natuuractiviteitencentrum De Koppel uit.

Buurtmiddag met een groen randje
Gebaseerd op de wensen van bewoners in de buurt werd een buurtmiddag georganiseerd, slim gecombineerd met de Nationale Buitenspeeldag. Daardoor waren er veel kinderen met hun ouders op straat, wat zorgde voor een levendige sfeer. Wendy Langemaat: “Het was heel leuk en super succesvol. De mensen waren enthousiast, de kinderen hielpen mee en de groencoaches gaven iedereen handige tips.”

Vooraf ontvingen huurders een brief met informatie en de mogelijkheid zich aan te melden voor een gratis plantenpakket. Naast de inheemse en biologische planten, bekostigd door Vechtdal Wonen, kregen bewoners ook ‘tweede kans’-planten, geschonken door een lokaal tuincentrum Jurrie Baas. Daarnaast kregen bewoners biologische potgrond en maakten velen kans op een gratis regenton. Met de Tegeltaxi van de gemeente werden verwijderde tegels opgehaald.

Voor de bewoners die aangaven graag te willen vergroenen, maar weinig kennis hierover te hebben, stonden tijdens de middag de groencoaches van Natuuractiviteitencentrum De Koppel klaar om advies te geven over het onderhoud.

Inheemse planten en minder tegels
Veel bewoners verwijderden direct tegels uit hun tuin om ruimte te maken voor hun nieuwe planten. Anderen kozen ervoor om hun pakket tussen de bestaande planten te zetten. In totaal gaven maar liefst 27 huishoudens aan tegels te verwijderen, en dus bij te dragen aan een groener en koeler Hardenberg!

Wendy zag hoe trots mensen waren: “Iedereen wilde graag op de foto met hun tuin. De fotograaf is zelfs mee de wijk in geweest om voor- en na-foto’s te maken.” Een nieuwe bewoner uit de buurt met een kale tuin ging met volle handen naar huis én won ook nog de regenton.

De kracht van lokale samenwerking
De actie was een samenwerking van Natuuractiviteitencentrum De Koppel, Woningcorporatie Vechtdal Wonen, welzijnsorganisatie De Stuw, Gemeente Hardenberg, Huurdersorganisatie Vechtdal, de Groene Loper Vechtdal en betrokken bewoners. Dankzij de korte lijntjes konden ook praktische zaken, zoals het ophalen van verwijderde tegels, snel geregeld worden. Een belangrijke les volgens Wendy: “Het helpt enorm om een contactpersoon bij de buitendienst van de gemeente te hebben. Dan kun je snel schakelen en voorkom je dat tegels dagenlang blijven liggen.”

De actie werd enthousiast ontvangen door bewoners in de buurt. “Meer groen in de wijk is alleen maar positief,” aldus Hans (79), die al 55 jaar in de wijk woont. Een andere bewoonster noemt het een leuk initiatief, maar benadrukt dat betaalbaarheid en toezicht op verwaarloosde tuinen niet uit het oog verloren mogen worden. Leefbaarheidscoördinator Anneke Schottert van Vechtdal Wonen: “We zijn erg blij met het Huurders op Groen project. Minder tegels in de tuin is goed voor de waterafvoer, helpt tegen de hitte én zorgt voor meer verbinding in de buurt.”

Ook in Hardenberg wordt er nagedacht over hoe het project na de pilot kan worden voortgezet: “We zijn een hecht team geworden en er komen via Groene Loper Vechtdal ook wijken op ons pad die we samen kunnen aanpakken. Meerdere wijkbewoners hebben aangegeven elkaar te willen helpen, dus wij willen iets verzinnen om hen te koppelen aan de buren die wel hulp kunnen gebruiken”.

Huurders op Groen
De Huurders op Groen aanpak in Hardenberg laat zien dat vergroenen belangrijk is voor de natuur en verbindt. Wil jij ook jouw wijk of gemeente groener maken in samenwerking met lokale organisaties en bewoners? Binnenkort start er een nieuwe lichting van lokale projectteams.

Kijk op www.huurdersopgroen.nl of meld je hier aan voor de online bijeenkomst ‘De Huurders op Groen aanpak voor een sociale, gezonde, groene wijk’.

Voor onze jaarlijkse GDO2daagse zijn we op 11 en 12 september 2025 te gast bij NDE Breda. Deze dagen komen leidinggevenden van natuur- en duurzaamheidscentra en ambtenaren met natuur- en duurzaamheidseducatie/participatie in hun portefeuille bijeen om kennis en ervaring uit te wisselen.

We gaan met elkaar aan de slag met het thema: Stad in een Park: met NDE de wijken in en hoe werk je samen in en met het gemeentelijk netwerk?

Parkboerderijen als groene ontmoetingsplekken

NDE Breda is een gemeentelijke afdeling, gehuisvest in Boerderij Wolfslaar. De gemeente is sinds mei dit jaar National Park City: Stad in een Park. Een fantastische kans voor de afdeling om meerdere locaties te positioneren als Parkboerderijen. Dit zijn groene ontmoetingsplekken waar meerdere gemeentelijke beleidsdoelen dichtbij en tastbaar bij de bewoners kunnen worden gebracht, van NDE tot circulair en inclusie.

Op donderdag gaan we in gesprek over deze aanpak en wat er nodig is om dit – ook elders – te realiseren. Hoe kunnen we de educatieve kant doorontwikkelen op fysieke plekken? Op welke manier kunnen we onze maatschappelijke impact vergroten en wat is daarvoor nodig (anders dan geld)? En hoe kunnen we hiermee bijdragen aan een groene en gezonde leefomgeving?

En hoe pak je in zo’n groot programma je rol als partner binnen de gemeente? Hoe positioneer je je richting onderwijs en samenleving. Wat vraagt dit van jou als persoon in jouw rol/functie/ organisatie?

Landelijke ontwikkelingen en groei netwerk

In de ochtend komen de landelijke NDE-ontwikkelingen aan bod en wat die kunnen betekenen voor de lokale NDE-organisaties en ons netwerk.
Op vrijdag staat een gesprek op de agenda over de ontwikkeling van onze vereniging en het meerjarenplan, ook in relatie tot de samenwerking met SME en vSKBN. Daarnaast staat de pilot Combinatiefunctie en onze rolontwikkeling richting onderwijs op de agenda.

Kortom, een prachtig programma voor een energieke GDO2daagse, de elfde editie alweer!

Sinds het besluit in 2023 dat er geen nieuwe start- en landingsbaan bij Schiphol komt, waait er een frisse wind door Rijsenhout in de gemeente Haarlemmermeer. Jarenlang lagen plannen voor de openbare ruimte stil, wat zijn weerslag had op bewoners: waarom zou je investeren in een tuin, als je niet weet wat de toekomst brengt?

Maar nu is het tijd voor een groene herstart en die begint gewoon in de eigen tuin. In het kader van het landelijke Huurders op Groen project worden bewoners gestimuleerd om hun tuin of directe leefomgeving groener, klimaatvriendelijker en leefbaarder te maken. Dit gebeurt door praktische ondersteuning, inspirerende voorbeelden en samenwerking binnen de wijk.

Inspireren met beelden en gesprekken
Tijdens de eerste fase van Huurders op Groen werd er actief geluisterd naar de wensen en ideeën van bewoners. Dit leidde tot een tweedelige aanpak: eerst inspireren, dan samen aan de slag.

Het lokale projectteam, bestaande uit NMCX Centrum voor Duurzaamheid, woningcorporatie Ymere, de Vereniging Huurders Haarlemmermeer en de Dorpsraad Rijsenhout, trapte af in maart met een inspiratiemiddag. Bewoners konden binnenlopen om ideeën op te doen, vragen te stellen en ervaringen uit te wisselen. Grote fotowanden toonden allerlei soorten tuinen, van modern en strak tot weelderig en toekomstbestendig.

De uitnodiging ging via een brief van Ymere en de Facebookgroep van Rijsenhout. Die middag werden maar liefst dertig gesprekken gevoerd over de betekenis van een tuin: hoe groen kan helpen bij hitte of wateroverlast, en hoe je zelfs zonder eigen tuin toch kunt bijdragen aan een groene buurt. De kracht van de inspiratiemiddag zat in de herkenbare en herhaalbare voorbeelden. Juist de simpele ideeën gaven bewoners het gevoel dat ze meteen konden beginnen.

“Nu zie ik dat een paar kleine aanpassingen al veel verschil maken.”

De diversiteit aan stijlen hielp bewoners hun eigen smaak te herkennen én nieuwe ideeën op te doen. Wie daarna nog zin had in wat lekkers, haalde buiten een portie poffertjes. Ondertussen ging het team langs de deuren om ook bewoners te bereiken die niet vanzelf langs zouden komen.

“Heel leuk om langs de deuren te kunnen gaan,” vertelt Anneke van Gijzen, projectleider Klimaatadaptatie bij NMCX. “Je krijgt een veel beter beeld van wat er speelt in een wijk.”

De persoonlijke gesprekken leverden waardevolle inzichten op. Door gewoon aan te bellen en te luisteren, ontstond nieuw contact. Veel bewoners wilden wel vergroenen, maar liepen aan tegen praktische drempels: geen idee waar te beginnen, een gebrek aan spierkracht of het ontbreken van goede voorbeelden.

Van inspiratie naar actie: de Tuinen Doe-dag
Eind mei was het tijd voor gezamenlijke actie tijdens de Tuinen Doe-dag. In drie straten gingen bewoners, jong en oud, samen aan de slag met het vergroenen van hun tuin. Binnen één dag waren de eerste zichtbare resultaten al een feit.

NMCX zorgde voor gratis planten en tuinaarde en Ymere schakelde hoveniers in. In zonnige tuinen op het zuiden werd gewerkt met droogtebestendige planten, terwijl bewoners met natte tuinen tips kregen voor een betere waterdoorlatendheid. De hoveniers hielpen actief met snoeien, tegelwippen en het aanleggen van nieuwe plantenborders. Ook gaven ze tips voor onderhoud aan bewoners. In meerdere tuinen werden tegels verwijderd, soms met hulp die hard nodig was.

“Bewoners waren heel blij met hulp,” aldus Anneke van Gijzen. “Want hoe krijg je de tegels eruit als je ze wel heel graag eruit wil, maar het zelf niet meer kunt?”

Samen maken we de buurt groener én leefbaarder
Naast hulp bij het vergroenen werd er ook aandacht besteed aan tuinen die al langere tijd weinig onderhoud hadden gehad. Vanwege de grote belangstelling staan er al vervolgbezoeken gepland. Ook bewoners die in mei niet aan de beurt kwamen, krijgen binnenkort hulp om hun tuin op te knappen.

De eerste successen smaken naar meer en bieden waardevolle inzichten voor andere buurten. Wil je meer weten over de aanpak van Huurders op Groen en de lessen uit bijvoorbeeld Dordrecht? Schrijf je in voor de geleerde lessen bijeenkomst op 18 september.

De NDE-sector ondersteunt het onderwijs in het vormgeven van duurzaam onderwijs. Maar we zien dat de vraag van het onderwijs verandert. Steeds meer scholen zoeken naar een manier om duurzaamheid niet als extra activiteit bovenop het onderwijs te stapelen, maar naar een manier waar hoe ze thema’s als natuur en milieu langdurig in het onderwijs kunnen te waarborgen. De conceptkerndoelen geven ook scholen die hier nog niet bewust mee bezig zijn kansen om duurzaamheid op een integrale wijze aan te bieden, bijvoorbeeld voor het vak burgerschap.

Op 2 juni kwamen NDE-centra uit heel het land samen bij Duurzaamheidscentrum Weizigt in Dordrecht om in gesprek te gaan over hun huidige en toekomstige rollen in dit veranderende speelveld!

NDE-centrum als aanbieder, makelaar of gesprekspartner

In 2024 voerde TwynstraGudde een onderzoek uit naar de verschillende rollen die NDE-centra spelen en kunnen invullen richting scholen en het onderwijs. Daaruit kwamen de rollen van aanbieder (leverancier), makelaar, vliegende keep, aanjager en gesprekspartner. Een NDE centrum in de rol van  leverancier/aanbieder biedt lesmateriaal of gastlessen aan op structurele of ad-hoc basis. Als gesprekspartner ben je partner van  een school. Je kijkt niet alleen naar de directe vraag van de school, maar je helpt hen ook om hun overkoepelende vraag helder te krijgen. Niet alleen ‘’ik zoek een les over biodiversiteit’’, maar ook ‘’hoe integreer ik biodiversiteit op verschillende manieren in mijn school?’’. De vijf rollen  overlappen elkaar deels. Voor NDE-centra is het zinvol om te bepalen waar zij staan ten opzichte van deze rollen, en in welke richting zij willen groeien.

Benieuwd naar het hele onderzoek van TwynstraGudde? Die lees je als lid van Vereniging GDO op de online werkplek GDOleerkring.

Uitwisselen en netwerken om je rol aan te scherpen

De centra gingen op 2 juni aan de slag met welke rollen zij op dit moment vervullen, waardoor er van elk centrum een unieke blauwdruk ontstond van hun huidige positie. Veel centra hebben hun wortels liggen in het zijn van een aanbieder, bijvoorbeeld van lesmateriaal. Maar meerdere centra zien dat zij ook een partner voor scholen worden als makelaar, doordat zij weten welke partij wat doet in de buurt en ze scholen daarin wegwijs kunnen maken.  

Ook stond de vraag centraal wat er nodig is om door te groeien naar andere rollen wanneer dit gewenst is. Zo gaven meerdere centra aan dat het nodig is om keuzes te maken: als je meer de rol van gesprekspartner voor scholen wilt oppakken, en maar beperkte capaciteit hebt, moet je soms ook de keuze maken om bepaalde projecten of rollen níét op te pakken.

Tweede bijeenkomst en leertraject

Op 2 juli organiseren we opnieuw een bijeenkomst over de rolontwikkeling van NDE-centra. Deze keer gaan we naar GDO lid Stad & Natuur Almere. Ook staan we weer stil bij de toekomst van vereniging GDO en de samenwerking met SME en vSKBN. Wil je daarbij zijn? Lees hier meer en meld je aan!

Wil je zelf aan de slag met jouw rol als NDE-centrum? Vanaf september starten we een leertraject waar je samen met andere NDE-ers kunt leren, uitwisselen en ervaringen delen. Hier lees je meer over het traject, er is nog een aantal plaatsen.

Bewoners van de Eemkerkstraat in Dordrecht hebben geregeld te maken met wateroverlast in hun tuinen. In 2024 verduurzaamde woningcorporatie Trivire haar woningen in en om de Eemkerkstraat. Hoog tijd voor actie in de tuinen van deze woningen! Na twee erg natte jaren, sloegen afgelopen najaar het Dorts natuur- en duurzaamheidscentrum Weizigt, vrijwilligersorganisatie Present en woningcorporatie Trivire de handen in een om bewoners in de Eemkerkstraat te helpen.

Onder de paraplu van het landelijke project Huurders op Groen ondersteunen zij bewoners met het aanleggen van een groene tuin. De actie in Dordrecht was een mooie weerspiegeling van de impact die Huurders op Groen beoogt: niet alleen het vergroenen en waterbestendig maken van de wijk, maar ook het creëren van verbondenheid tussen bewoners. Elkaar ontmoeten en in beweging komen voor de buurt, stimuleert zowel de mentale als de fysieke gezondheid.

Veel animo voor groene, waterbestendige tuin

Op vrijdag 4 april organiseerden Weizigt, Present en Trivire een straatfeest in de Eemkerkstraat. Er waren poffertjes, kleurplaten én bewoners werden geïnformeerd over de verschillende mogelijkheden voor een groene en waterbestendige tuin. Bewoners konden zich die dag aanmelden voor de plantdag, meer dan een derde deed dat. Veel van hen gaven bovendien aan elkaar te willen helpen bij het vergroenen van hun tuinen.

‘’Er kan nog wel een rijtje tegels uit!’’

Op zaterdag 17 mei gingen de bewoners van de Eemkerkstraat gezamenlijk aan de slag met het vergroenen van hun tuin. Trivire heeft plantpakketten beschikbaar gesteld ende tuincoach van Weizigt gaf persoonlijk advies. Tijdens de plantdag zijn ruim 600 planten, struiken en boompjes uitgedeeld. Bewoners konden kiezen voor een plantenpakket voor de voor- of achtertuin. Elk pakket bevatte ongeveer 24 planten, goed voor zo’n 4 m² vergroening per tuin. De actie was gericht op het vervangen van tegels door groen, en dat lukte: bij maar liefst 27 tuinen (bijna 40%) gingen de tegels eruit.

Een hovenier van woningcorporatie Trivire hielp mee met het aanleggen van borderranden om plek te creëren voor planten waar voorheen alleen maar tegels lagen. Functioneel én motiverend, want sommige bewoners verwijderden zelfs meer tegels dan gepland. “Oh, er kan eigenlijk nog wel een rijtje tegels uit!”, zei een bewoner enthousiast toen de eerste tegels eenmaal verwijderd waren. Voor andere bewoners was de actie juist het duwtje in de rug dat ze nodig hadden: “Dit gaf me net het zetje dat ik nodig had.”

Samen de klus klaren

De dag had een sterk sociaal effect. Buren hielpen elkaar, vrijwilligers van Stichting Present, Groene Buren, buurtgenoten en collega’s van Weizigt en Trivire ondersteunden bewoners die hulp nodig hadden. “Iedereen hielp elkaar. Dat sociale contact was misschien nog wel het belangrijkste.” Er werden verhalen gedeeld en contacten gelegd tussen mensen die elkaar anders zelden spraken. Stichting Present koppelde vrijwillige ‘tuinmaatjes’ aan bewoners die door omstandigheden moeite hebben met tuinieren. Een ‘tuinmaatje’ komt regelmatig terug= om te helpen in de tuin zodat hun tuin ook na de plantdag onderhouden blijft. Een mooi voorbeeld van hoe vergroening hand in hand kan gaan met het versterken van duurzame buurtverbindingen. 

Wat opviel: meerdere bewoners gaven aan dat ze zich jarenlang alleen voelden in hun wens voor een groene straat. De plantdag bracht hen samen. “Wat fijn om te merken dat ik niet de enige ben die opkomt voor de beestjes en een groene wijk!” zei een van hen. De verbondenheid werkte aanstekelijk: sommige bewoners bloeiden zichtbaar op.

De opkomst overtrof de verwachting van de organisatoren. “We dachten: als er tien mensen meedoen zijn we al blij. Maar dit was echt boven verwachting!” Er waren bewoners die alleen planten kwamen ophalen, maar de meeste bleven de hele dag. En de impact? Die is niet alleen zichtbaar in de tuinen, maar ook voelbaar in de buurt. “Je merkt gewoon dat de mensen in de buurt dit nodig hebben. Niet alleen de planten, maar ook de aandacht en het contact.”

Niet alleen de samenwerking tussen bewoners werd als succesvol ervaren, ook de samenwerking tussen de lokale partijen werd gewaardeerd. In het kader van Huurders op Groen vormden zij samen een lokaal projectteam waarin ieder zijn eigen expertise inbracht. Weizigt beschikt over kennis en ervaring op het gebied van natuur en duurzaamheid en weet hoe bewoners te betrekken bij thema’s als tuinvergroening. Trivire kent de wijk en haar bewoners goed en pakt parallel ook de betegelde binnenplaats aan, die vaak nat blijft staan. Deze wordt omgevormd tot een groene, aantrekkelijke openbare ruimte met bloemen en planten. Stichting Present brengt ervaring mee in het werken met mensen in kwetsbare situaties en kan bovendien tuinvrijwilligers inzetten.

Leanne Stange-Van Diggelen van Weizigt zegt daarover: “Dit is een mooi voorbeeld van een gezamenlijke aanpak van wateroverlast, waarin bewoners, gemeente, woningcorporatie en lokale organisaties samen optrekken.”

Toekomst na Huurders op Groen

Leanne van NDE-centrum Wijzigt in Dordrecht kijkt alweer vooruit: de wens is om de samenwerking door te trekken naar andere straten in de buurt van woningcorporatie Trivire. “Je bereikt veel meer dan alleen het vergroenen van de tuin, het sociale effect in de wijk is minstens zo belangrijk.”

Meer te weten komen over de Huurders op Groen aanpak en de geleerde lessen uit Dordrecht? Schrijf je in voor de geleerde lessen bijeenkomst in september.