Agenda

Groene Voetstappen

Groene Voetstappen in Nederland

Vereniging GDO stopt per 1/4/26 met het aanbieden van Groene Voetstappen in Nederland. Dat betekent dat de actie niet langer via ons NDE-netwerk wordt gecoördineerd. Scholen die mee willen doen, kunnen zich aanmelden via de internationale website van Zoom Kids for Climate.

Sinds 2022 wordt Groene Voetstappen georganiseerd door Verenging GDO in samenwerking met Museum De Bastei in Nijmegen. Per 2024 heeft ook Stichting Omgevingseducatie Gooi Vecht- en Eemstreek zich aangesloten bij de organisatie. Groene Voetstappen was tot dan een initiatief van Klimaatverbond Nederland. De actie is onderdeel van de internationale campagne Zoom Kids on the Move, gecoördineerd door Climate Alliance. De internationale actie bestaat sinds 2002. Sinds 2006 verzamelen basisschoolleerlingen in Nederland jaarlijks Groene Voetstappen.  Er zijn dus al veel stappen gezet voor duurzame mobiliteit.

De afgelopen jaren hebben NME’s, Milieu- en Omgevingsdiensten en gemeenten zeer veel scholen opgeroepen met als resultaat dat jaarlijks tienduizenden kinderen Groene Voetstappen verzamelen. 

Beleidskader

De Nederlandse overheid zet in op verduurzaming van mobiliteit, door Europees beleid en nationale maatregelen. Het kabinet omarmt de ambitie in het SER-Energieakkoord: maximaal 25 Mton CO2-emissie door mobiliteit in 2030. Om deze ambitie te verwezenlijken moet het reisgedrag van de Nederlander veranderen. Jong geleerd, is oud gedaan. Daarom beloont Groene Voetstappen kinderen voor duurzaam reisgedrag en leert hen waarom het belangrijk is zo min mogelijk CO2 uit te stoten.

Kerndoelen onderwijs

Groene Voetstappen wordt ondersteund met educatief materiaal die aansluiten bij de kerndoelen van het primair onderwijs, namelijk:

Oriëntatie op jezelf en de wereld, Mens en samenleving en Natuur en techniek.

Leerlingen leren zorg te dragen voor hun lichamelijke gezondheid; leren zich redzaam te gedragen als verkeersdeelnemer en als consument en leren met zorg om te gaan met het milieu. Bovendien leren de kinderen over het klimaat en leren ze oplossingen voor technische problemen te ontwerpen, uit te voeren en te evalueren.

Lesmateriaal

Groene Voetstappen verhuist naar Zoomkids for Climate

Aanmelden kan via de internationale webpagina van Zoomkids for Climate.

Lesmateriaal – Vooraf

Het lesmateriaal van Groene Voetstappen omvat een aantal werk- en lesbladen, waarmee je in de Groene Voetstappenweek invulling kunt geven aan het thema. In de ‘Docentenhandleiding werkbladen’ vind je meer achtergrondinformatie over de werkbladen en hoe de opdrachten in de klas te introduceren en te bespreken. De lesbladen zijn daarentegen zonder de docenthandleiding uit te voeren in de klas of buiten in de schoolomgeving (achtergrond, introductie en bespreking is verwerkt in het lesblad). 

Daarnaast vind je hieronder de ‘Begeleidende brief voor de ouders’ (voor de actieweek in september en in november apart) die je kunt sturen naar ouders om hen te informeren over de Groene Voetstappenweek en een ‘Docentenhandleiding algemeen’ met leuke tips en to do’s tijdens de Groene Voetstappenweek.

Docentenhandleiding werkbladen

Begeleidende brief voor de ouders (actieweek september)

Begeleidende brief voor de ouders (actieweek november)

Docentenhandleiding algemeen (tips en to do’s tijdens de Groene Voetstappenweek)

Werkbladen – leerlingen

Lesbladen – leerkrachten

Groep 1 en 2:

Groep 3 en 4:

Groep 5 en 6:

Groep 7 en 8:

Engels lesmateriaal:

Downloads

Algemene handleidingen en informatie

Wil je aan jouw netwerk en omgeving laten zien dat de Groene Voetstappen actie er weer zit aan te komen?
Hieronder vind je verschillende headers om te gebruiken in jullie nieuwsbrief of social templates:

Gouden Voetstappen

Het Gouden Voetstappenmenu

Wil je graag nog meer doen dan het zetten van Groene Voetstappen? Verdien Gouden Voetstappen met bijvoorbeeld:

  • Een week korter douchenVegetarische Week.
  • Bedenk een actie voor minder afval op school.
  • Plant bloembollen rondom school.
  • Dubbelzijdig printen Week.
  • Boek een leuke excursie bij een lokaal NME centrum.
  • Of bedenk zelf iets groens en duurzaams.

Voedseleducatie in het NDE-netwerk

De aandacht voor voedseleducatie groeit. Steeds meer scholen, gemeenten en organisaties zoeken manieren om kinderen te betrekken bij gezond en duurzaam voedsel. NDE-centra zijn daarin van onschatbare meerwaarde.

Om een goed beeld te krijgen van wat er al gebeurt in het veld, heeft Vereniging GDO in 2025 op verzoek van het programma Jong Leren Eten (JLE) een inventarisatie uitgevoerd naar voedseleducatie binnen het eigen NDE-netwerk. Met als doel om in kaart te brengen hoe het aanbod van NDE-organisaties op voedseleducatie eruitziet, hoe voedseleducatie verbonden is met gemeentelijk beleid, hoe er samengewerkt wordt met andere programma’s en partijen, te onderzoeken waar kansen liggen en hoe de NDE-centra, Vereniging GDO en JLE samen volgende stappen kunnen zetten om de inzet op voedseleducatie in ons netwerk te versterken. De belangrijkste bevindingen staan in onze publicatie Aan de slag met voedseleducatie.

Waarom voedseleducatie in het NDE-netwerk belangrijk is

Kinderen en jongeren maken dagelijks voedselkeuzes die invloed hebben op hun gezondheid én op de wereld om hen heen. Daarom is het belangrijk dat voedseleducatie een vaste plek heeft in het onderwijs: van gezonde voeding tot duurzame voedselproductie en bewuste consumptie. Het programma Jong Leren Eten (JLE) stimuleert dit landelijk. Binnen deze beweging spelen de NDE-centra, aangesloten bij Vereniging GDO, een belangrijke lokale rol richting scholen. Maar hoe gaat het nu eigenlijk met dit thema binnen het netwerk van Vereniging GDO? En welke kansen liggen er om voedseleducatie breder te verankeren? Deze inventarisatie biedt daar antwoord op.

Hoe Vereniging GDO de inventarisatie uitvoerde

Voor deze inventarisatie bracht Vereniging GDO de stand van zaken in kaart met een combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. De aanpak bestond uit:

  • Een enquête onder NDE-centra om aanbod, ambities en behoeften in beeld te brengen
  • Verdiepende gesprekken met NDE-professionals over hun rol, voorbeelden en uitdagingen rondom voedseleducatie
  • Interviews met regionale JLE-makelaars om inzicht te krijgen in samenwerking en afstemming
  • Analyse van relevante bronnen, waaronder gemeentelijk voedselbeleid, bestaande handreikingen en (wetenschappelijke) rapporten.
  • Bijeenkomst om de opbrengsten te delen en verdiepen met de lokale NDE-organisaties en JLE-makelaars

Door deze brede aanpak ontstaat een compleet beeld van hoe voedseleducatie leeft binnen het NDE-netwerk en hoe dit samenhangt met lokaal beleid en nationale programma’s.

Resultaten en opbrengsten

Kansen, inspiratie en praktijkvoorbeelden zijn samengevat in de publicatie Aan de slag met voedseleducatie. De inventarisatie gaf een beeld van:

  • de positie en kracht van NDE-centra binnen voedseleducatie
  • manier waarop het thema leeft binnen het netwerk
  • het aanbod, inclusief recente inspirerende voorbeelden
  • borging in gemeentelijk beleid, inclusief kansen en knelpunten
  • de samenwerking met landelijke programma’s zoals JLE, Gezonde School en JOGG.

Dat alles leidt tot aanbevelingen om voedseleducatie structureel te versterken, met concrete aanbevelingen voor zowel het NDE-netwerk als voor Vereniging GDO in samenwerking met het JLE-programma.

Onze kracht

Vereniging GDO verbindt natuur-, duurzaamheids- en voedseleducatie met maatschappelijke opgaven. Samen met NDE-centra en landelijke partners versterken wij de rol van lokale organisaties in het ondersteunen van scholen en gemeenten. Voedseleducatie vormt een natuurlijke schakel tussen natuur, duurzaamheid en gezondheid, en deze inventarisatie is een belangrijke stap om dit thema stevig te positioneren.

Gezonde School: Thema Milieu en natuur

Maak kennis met het thema Milieu en Natuur en met Vereniging GDO, themahouder van Milieu en Natuur binnen de Gezonde School.

Een gezonde leefstijl van kinderen gaat verder dan voldoende beweging en goede voeding. Ook contact met de natuur, een groene leefomgeving en een gezond binnen- en buitenmilieu zijn essentieel. Binnen Gezonde School is Vereniging GDO themahouder van Milieu en Natuur en brengt zij expertise, inspiratie en praktijkervaring samen.

Groei en ambitie

Het thema Milieu en Natuur heeft de afgelopen jaren steeds meer aandacht gekregen. De komende periode willen we dit verder versterken en uitbreiden. Op dit moment is het thema actief binnen het primair onderwijs. Ook in het voortgezet onderwijs en het mbo wordt er al met Milieu en Natuur gewerkt, maar daar nog zonder erkende Gezonde School-activiteiten en vignet. In de komende maanden zetten we stappen om dit te veranderen. Vanaf december 2025 wordt het thema officieel uitgerold naar het voortgezet onderwijs, waarna het mbo volgt. Zo zorgen we dat steeds meer scholen met Milieu en Natuur aan de slag kunnen. Onze ambitie is om dit thema breed bekend en zichtbaar te maken binnen het onderwijs en bij beleidsmakers op het gebied van onderwijs en gezondheid. Daarmee willen we inspireren en scholen ondersteunen.

Wat kun je verwachten

In de komende periode delen we inspirerende voorbeelden uit de praktijk en laten we zien waarom Milieu en Natuur onmisbaar is voor een gezonde leefstijl. Ook verschijnt er een training speciaal voor Gezonde School-coördinatoren die met dit thema aan de slag willen. Gezonde School-adviseurs kunnen hier eveneens bij aansluiten, zodat zij scholen nog beter kunnen adviseren over dit thema. Daarbij gaat het niet alleen om een groen schoolplein of een natuurlijke omgeving, maar vooral om de vraag hoe dit bijdraagt aan de gezondheid en ontwikkeling van kinderen en hoe het thema stevig verankerd kan worden in het DNA van de school.

Doe je mee?

Wil jij werken met het thema Milieu en Natuur, of ben je hier al actief mee bezig en wil je aansluiten bij Gezonde School? Neem contact met ons op via vries@sme.nl.

Samen werken we aan een gezonde leefstijl voor kinderen, met oog voor de wereld van vandaag en morgen.

Lees ook eens deze artikelen:
De kracht van natuur in het onderwijs: zo geef je invulling aan het thema Milieu en Natuur

WSA Toolkit

Hoe ga je integraal aan de slag met duurzaamheid binnen je organisatie? Met de Whole School Approach (WSA) en de bijbehorende toolkit helpen wij onderwijsorganisaties om duurzaamheid te verankeren in alle domeinen van hun praktijk: van curriculum en gebouw tot visie, inkoop en samenwerking met de omgeving.

Onze rol: van visie naar concrete praktijk

GDO ontwikkelde de WSA Toolkit samen met Coöperatie Leren voor Morgen, SME, Duurzame Pabo en SPARK the movement met ondersteuning van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

De toolkit bundelt:

  • Praktische tools en stappenplannen
  • Inspirerende praktijkvoorbeelden
  • Verdiepende achtergrondinformatie
  • Het wegwijzer kaartspel om samen keuzes te maken

Waarom werken wij met de Whole School Approach?

Onze leerlingen en studenten zijn de duurzame professionals van morgen. Om hen goed voor te bereiden, is meer nodig dan een los project over duurzaamheid. Wij geloven dat duurzaamheid in het onderwijs alleen succesvol is als alle domeinen van de onderwijsorganisatie verbonden zijn. Als duurzaamheid slechts op een paar plekken in de organisatie leeft, stokt de verandering. Daarom is werken vanuit de Whole School Approach zo belangrijk. De Whole School Approach Toolkit biedt praktische ondersteuning aan schoolleiders, teammanagers, directeuren, duurzaamheidscoördinatoren, beleidsmakers, docenten van alle onderwijstypes en onderwijsondersteunende organisaties om stappen te zetten in het proces naar een integraal duurzame organisatie.

Dit zeggen gebruikers over de WSA toolkit:

Mijn eerste gedachte was dat duurzaamheid vooral gaat over ecologische duurzaamheid. Door de WSA toolkit zie ik dat er meerdere aspecten zijn, zoals sociale en mentale duurzaamheid.” – Docent filosofie en religiewetenschappen en coördinator burgerschapsonderwijs

Het onderwijs is een soort jazzmuziek: het is altijd druk, een beetje chaotisch en het loopt allemaal door elkaar. Je vindt niet gauw de rust om bij elkaar te zitten en een goed gesprek over duurzaamheid te voeren. Maar deze tools helpen daarbij.” – Docent maatschappijleer

Ik dacht dat duurzaamheid alleen top down behandeld kon worden, maar door het WSA kaartspel merk ik nu ook hoe het van onder op kan komen.” – Docent scheikunde

Resultaat

Met dit project laten we zien hoe we duurzame ambities vertalen naar concrete tools. De WSA Toolkit is een voorbeeld van hoe wij kennis, partners en onderwijsorganistaies verbinden en praktische handvatten bieden voor duurzame ontwikkeling.

Wil je meer weten over de Whole School Approach? Of ben je benieuwd hoe wij jouw schoolbestuur, gemeente of onderwijsorganisatie hierbij kunnen helpen?

Bekijk de WSA Toolkit
Lees meer over deze aanpak: Whole School Approach

Pilot combinatiefunctie Natuur- en Duurzaamheidseducatie

Hoe werken we effectief samen met het onderwijs? Hoe integreren we samen met de school duurzaamheid structureel in het onderwijs? En is de bestaande Brede Regeling Combinatiefuncties voor sport en cultuur ook inzetbaar voor natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE)? Dat onderzoeken GDO, Utrecht Natuurlijk en Natuurcentrum Arnhem dit jaar in de Pilot Combinatiefunctie NDE.

Als partner samenwerken met het onderwijs

Steeds meer onderwijsinstellingen zoeken naar manieren om natuur en duurzaamheid een integrale plek te geven in hun onderwijs. De lokale NDE-organisaties kunnen daarvoor belangrijke inhoudelijke en organisatorische partners zijn naast de rol die ze al vervullen als aanbieder van educatie. Dit jaar onderzoeken we in een pilot, of leertraject, in twee lokale situaties hoe zij die rol kunnen ontwikkelen en samen kunnen werken met het onderwijs.

Natuurcentrum Arnhem ontwikkelt de rol van strategisch partner tijdens dit leertraject verder door, terwijl Utrecht Natuurlijk deze rol dit jaar opstart. GDO is, als vereniging van 140 lokale NDE-centra in Nederland, nauw betrokken als partner in dit traject. We halen de verhalen en leerervaringen van Natuurcentrum Arnhem en Utrecht Natuurlijk op en delen deze met het netwerk.

De Brede Regeling Combinatiefuncties als mogelijk financieringsmodel?

Deze subsidieregeling bestaat al voor de sectoren Kunst & Cultuur en Sport & Bewegen. Gemeenten stellen vanuit deze regeling een combinatiefunctionaris aan, die samenwerkt met scholen om sport- en/of cultuurparticipatie te bevorderen. De functionaris wordt gefinancierd door gemeenten en de Rijksoverheid. In dit traject kijken we ook hoe we kunnen aansluiten bij de bestaande regeling en wat de opbrengst daarvan is. Om zo de inzet van deze nieuwe rol ook structureel mogelijk te maken binnen de natuur- en duurzaamheidseducatie.

Meer weten over dit onderwerp? Bekijk ook:

Huurders op Groen

Hoe kunnen woningcorporaties, duurzaamheidseducatiecentra en lokale initiatieven samen werken om bewoners langdurig te betrekken bij vergroening en klimaatadaptatie? Hoe zorg je dat het niet blijft bij één vlinderstruik in de straat of één buren-plantdag?

Groen in onze leefomgeving biedt tal van voordelen en staat steeds hoger op de agenda van gemeenten. Toch is de helft van de Nederlandse tuinen betegeld. Huurders op Groen biedt kennis en begeleiding om op lokaal niveau een duurzaam samenwerkend netwerk op te bouwen, waarbij bewoners en lokale initiatieven actief worden betrokken om samen te werken aan een sociale, gezonde en groene wijk.

Aan de slag met bewoners

Aan de pilot van het traject (looptijd t/m juni 2025) doen drie lokale projectteams mee, elk bestaande uit een woningcorporatie, duurzaamheidseducatiecentrum, gemeente en lokale initiatieven. Het gaat om de GDO-leden Duurzaamheidscentrum Weizigt in Dordrecht, NMCX in Haarlemmermeer en De Koppel in Hardenberg.

Samen met onze partners Groene Huisvesters, de Woonbond en SME begeleiden we de lokale projectteams bij het selecteren van een wijk om aan de slag te gaan, het ophalen van de behoeften van bewoners in deze wijk en het samenwerken met andere lokale organisaties tot aan het ontwikkelen en uitvoeren van groene interventies.

We bieden hen o.a. een startbijeenkomst op maat, een workshop ‘van behoeften naar groene interventies’, digitale bijeenkomsten om te leren van de andere lokale projectteams, begeleiding bij de communicatie naar huurders, handige kennis- en inspiratiedocumenten en doorlopende bereikbaarheid voor vragen en advies. Vragen die o.a. aan bod komen luiden: Hoe bouw je een duurzaam netwerk op waarin je samenwerkt met wijkcentra en bewoners? Wat is belangrijk voor bewoners van een wijk? Hoe motiveer en inspireer je huurders op hun tuin te vergroenen? Welke basiskennis over vergroenen heb je hier zelf voor nodig?

Langdurige bewonersparticipatie

Tijdens het Huurders op Groen-traject werken de deelnemende projectteams stap voor stap toe naar groene interventies in een door hun gekozen wijk, die aansluiten bij de behoeften van de bewoners. Het doel is daarnaast om tijdens het Huurders op Groen traject op de locaties van de deelnemende projectteams een duurzaam samenwerkend netwerk op te bouwen, dat ook na de deelname blijft ontwikkelen en groeien.

Wij geloven dat samenwerking tussen lokale partijen cruciaal is voor het organiseren van langdurige bewonersparticipatie. Deze partijen staan dicht bij bewoners en weten wat er speelt in een specifieke wijk. Daarom kunnen zij fungeren als een belangrijke speler in het behalen van beleidsdoelstellingen van gemeenten op het gebied van klimaatadaptatie, vergroening en participatie.

Lees meer over Huurders op Groen

Leertraject: rolontwikkeling NDE-organisaties

Steeds meer scholen willen met duurzaamheid aan de slag, maar zoeken hoe ze dit op een samenhangende en betekenisvolle manier kunnen organiseren. NDE-organisaties beschikken over waardevolle expertise om scholen hierbij te ondersteunen. Tegelijkertijd vraagt deze veranderende onderwijsbehoefte om een bredere rol dan alleen aanbieder van lessen of projecten.

Dit leertraject helpt NDE-organisaties om die rolvernieuwing te verkennen en te versterken. Deelnemers onderzoeken hoe zij kunnen bijdragen aan duurzaam onderwijs dat is ingebed in visie, beleid, curriculum, schoolorganisatie en lokaal beleid.

In september 2025 ging het eerste traject van start. Inmiddels werken we aan een nieuwe ronde voor september 2026.

Wat onderzoeken we in dit leertraject?

Het traject combineert inzichten uit onder andere:

  • onderwijsfilosofie van Gert Biesta

  • Duurzame basisvorming

  • Breed vormend onderwijs

  • de Sustainable Development Goals (SDG’s)

  • de Whole School Approach (WSA)

Deze kaders helpen deelnemers om te onderzoeken hoe hun organisatie duurzaam onderwijs op een integrale manier kan ondersteunen. Daarbij kijken we welke rollen passen bij de ambities van de organisatie en bij de regionale context waarin zij werken.

Ook verkennen we hoe rolontwikkeling doorwerkt in de praktijk van de organisatie: in de positionering richting onderwijs en gemeente, in de samenwerking met partners en in de professionalisering van het team en het programma van de NDE-organisatie.

We sluiten daarbij aan bij de rollen die TwynstraGudde identificeerde in het onderzoek naar NDE in het onderwijs.

De vijf mogelijke rollen van NDE-organisaties

1. Aanbieder
De traditionele rol: lessen, excursies en activiteiten voor scholen.

2. Makelaar
Een verbindende rol waarin het centrum ook andere partijen en initiatieven in de regio vertegenwoordigt.

3. Aanjager
Een proactieve speler die NDE koppelt aan bredere maatschappelijke thema’s, zoals kansengelijkheid of burgerschap.

4. Partner
Een strategische rol waarbij het centrum samen met scholen werkt aan duurzame integratie van educatie in beleid, structuur en visie.

5. Groene (leer)kracht
Een medewerker van de NDE-organisatie die structureel of tijdelijk in de klas staat en onderwijs verzorgt of ondersteunt.

Deze rollen zijn geen doel op zich, maar handvatten om de rol richting het onderwijs vorm te geven en zo het onderwijs te versterken. Zo kunnen kinderen betekenisvol leren over natuur, milieu en hun rol in een duurzame samenleving.

Opbouw van het leertraject

Het leertraject bestaat uit een serie bijeenkomsten waarin inhoud, praktijk en reflectie samenkomen. Elke sessie verkent een ander perspectief op de rol van het NDE-centrum.

Sessie 1 – Transitie en de X-curve

We onderzoeken waar centra zich bevinden in de beweging van bestaande werkwijzen naar nieuwe vormen van samenwerken met het onderwijs. De X-curve helpt om bewust te kijken naar wat wordt afgebouwd en wat wordt opgebouwd binnen de organisatie.

Lees hier het interview met deelnemer Sylvia Terpstra.

Sessie 2 – Whole School Approach en historie van NDE

Onder leiding van experts verdiepen we ons in de geschiedenis van NDE in Nederland en in de Whole School Approach als raamwerk voor integraal duurzaam onderwijs.

Lees hier het interview met deelnemer Janneke Donkers.

Sessie 3 – Onderwijspraktijk en breed vormend onderwijs

We kijken naar de onderwijspraktijk vanuit de visie op breed vormend onderwijs. Hoe sluit NDE aan bij burgerschap, persoonlijke ontwikkeling en de leefwereld van leerlingen?

Sessie 4 – Organisatieontwikkeling en relatie met de gemeente

Met Rob Nilizen (Utrecht Natuurlijk) en Monique Verstraaten (Natuurcentrum Arnhem) bespreken we de rolontwikkeling van hun organisaties en de relatie met de gemeente. Welke lessen zijn geleerd uit de pilot combinatiefunctionaris?

Sessie 5 – Positionering en professionalisering

Wat vraagt rolontwikkeling van de organisatie? Welke professionalisering is nodig en hoe positioneer je je als centrum richting onderwijs en partners?

Sessie 6 – Kanseninventarisatie

Deelnemers presenteren hun inzichten en verkennen welke kansen zij zien voor rolontwikkeling binnen hun eigen lokale context.

Sessie 7 – Reflectie en intervisie

We reflecteren op het leertraject en de stappen die organisaties hebben gezet. In de middag sluiten deelnemers uit eerdere trajecten aan en bouwen we verder aan een leerkring rolontwikkeling voor NDE-organisaties.


Nieuwe ronde in 2026–2027

Voor het traject 2026–2027 bouwen we grotendeels voort op deze opzet. Tegelijk verwerken we inzichten en feedback van deelnemers en sluiten we aan bij actuele ontwikkelingen.

In de nieuwe ronde besteden we onder andere meer aandacht aan de relatie tussen NDE-organisaties en gemeenten in het kader van rolontwikkeling.


Samen leren en vernieuwen

Het GDO-leertraject is geen klassieke training, maar een proces van gezamenlijke verkenning en reflectie. Deelnemers leren van experts en van elkaar, en nemen opdrachten mee terug naar hun eigen organisatie.

Organisaties ervaren het traject als:

  • verdiepend
  • inspirerend
  • richtinggevend

Het biedt taal, ruimte en houvast om hun rol richting het onderwijs bewust te versterken.


Interesse?

In september 2026 verwachten we te starten met een nieuwe ronde van het leertraject.

We organiseren twee online informatiesessies op:

  • woensdag 15 april van 11:00 uur tot 12:00 uur
  • maandag 18 mei van 11:30 uur tot 12:30 uur

Wil je meer weten?
Mail naar Simone Kleinhout:
s.kleinhout@vereniginggdo.nl

 

Of meld je direct aan via het aanmeldformulier: 

GDO: Leertraject inschrijven 2026

Naam
Interesse in het leertraject

Schooltuinieren met impact: de Modelinterventie Schooltuinieren

Steeds meer scholen hebben een eigen schooltuin of schooltuinieren bij een schooltuincomplex. De manier waarop verschilt. Maar met welke aanpak vergroot je de kans op positieve veranderingen in voedingsgewoonten en natuureducatie? Vereniging GDO, Wageningen University & Research, Adviesbureau Beleef en Weet en Jong Leren Eten hebben samen onderzoek gedaan om tot een Modelinterventie te komen.

Hoe richt je een effectief schooltuinprogramma in?

De Modelinterventie Schooltuinieren biedt een wetenschappelijk onderbouwde aanpak voor schooltuinprogramma’s die bestaat uit 15 kernelementen. Deze aanpak is door het RIVM erkend als goed onderbouwd. Met deze erkenning bieden we handvatten voor het inrichten van schooltuinprogramma’s met impact.

Waarom een modelinterventie?

Uit eerder onderzoek blijkt dat schooltuinprogramma’s een positieve invloed kunnen hebben op leerlingen. Maar hoe richt je een schooltuinprogramma in om deze positieve effecten op kennis, houding en gedrag rondom natuur, voedingsgewoonten en persoonlijke ontwikkeling ook daadwerkelijk te halen? Het aantonen dat jouw schooltuinprogramma op een wetenschappelijk onderbouwde manier wordt uitgevoerd is lastig maar van groot belang. Als jullie schooltuinprogramma voldoet aan de kernelementen van de Modelinterventie, laat je zien dat jullie schooltuinprogramma bijdraagt aan de doelen van het onderwijs en aan kennis, houding en gedrag rondom gezonde voedingsgewoonten, persoonlijke ontwikkeling en natuur.

Wetenschap en praktijk

Omdat het voor een individueel schooltuinprogramma lastig is een eigen erkenningstraject bij Loket Gezond Leven te doorlopen en om recht te doen aan de grote variatie van schooltuinprogramma’s hebben een aantal partners de handen ineen geslagen. Vereniging GDO deed samen met Wageningen University & Research (WUR), Adviesbureau Beleef & Weet en Jong Leren Eten onderzoek naar de werkzame elementen van een effectief schooltuinprogramma. Daarbij zijn wetenschappelijke bevindingen gekoppeld aan ervaringen vanuit de schooltuinpraktijk. Het resultaat hiervan is de Modelinterventie Schooltuinieren. Deze is door het RIVM erkend als ‘goed onderbouwd’. Dat betekent dat de interventie is getoetst op uitvoerbaarheid. Bij het toetsen kijkt het RIVM naar de gewenste verandering en wat nodig is om die verandering te bereiken. Meer informatie over erkenningen lees je op Loketgezondleven.nl. Met deze erkenning zijn schooltuinprogramma’s onder de paraplu van de Modelinterventie Schooltuinieren ook een aanbevolen activiteit onder de Gezonde School Aanpak.

Vier pijlers van de modelinterventie Schooltuinieren

De Modelinterventie is opgebouwd uit vier pijlers

  • De doelgroep: Gericht op leerlingen van groep 5 tot en met 8, met specifieke aandacht voor leeftijd en achtergrond.
  • De tuin: Een goed ingerichte en toegankelijke schooltuin, afgestemd op educatieve doelen.
  • Begeleiding: Deskundige begeleiding van leerkrachten, vrijwilligers en/of tuinexperts.
  • Activiteiten: 10 tot 12 gevarieerde lessen en praktische tuinwerkzaamheden die aansluiten bij de leefwereld van de leerlingen, waar de kinderen een actieve rol hebben in het zaaien, verzorgen en oogsten van verschillende gewassen.

Deze pijlers zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek én praktijkervaringen. Bij iedere pijler geven we de minimale vereisten (de kernelementen) aan en doen we aanbevelingen om de kans op impact te vergroten.

Modelinterventie Schooltuinieren

Kernelementen en Aanbevelingen

🎯 Doelgroep

  • Basisschoolkinderen uit groep 5 tot en met 8.
  • Ouders worden geïnformeerd over de schooltuinactiviteiten.

✅ Aanbevelingen

  • Indien een keuze gemaakt moet worden, focus op groep 6.
  • Geef de oogst mee naar huis, maak een receptenboekje, nodig ouders uit om deel te nemen.

🌱 De Tuin

  • De tuin ligt buiten bij de school of op een schooltuincomplex.
  • Elk kind draagt actief bij.
  • In de tuin worden minimaal zes verschillende soorten gewassen verbouwd, vooral groenten.

✅ Aanbevelingen

  • Tuinier bij voorkeur in volle grond.
  • 1-3 kinderen per tuintje, plus een gemeenschappelijk deel voor veelgebruikte soorten.
  • Kies per gewasgroep minimaal één soort die gemakkelijk groeit. Kleinfruit als dat kan.

🎓 Activiteiten

  • 10 tot 12 lessen gedurende minimaal 3 maanden in één seizoen.
  • Elke les duurt minimaal één uur en vindt plaats onder schooltijd.

Kernactiviteiten:

  • Zaaien, verzorgen en oogsten.
  • Proeven van de geteelde groente en/of fruit.
  • Minimaal één keer van de oogst een (warm) gerecht koken en samen opeten.
  • Uitleg door de begeleider: wat is het, hoe groeit het, wat is er nodig om te groeien, welk deel is eetbaar.

✅ Aanbevelingen

  • Wekelijks werken in de moestuin.
  • 1-2 lessen na de zomervakantie.
  • Een gezamenlijke afsluiting of oogstfeest kan mooi zijn; maar samen proeven, een gerecht maken en opeten gebeurt ook tussendoor.

👩‍🏫 Begeleiding

  • Minimaal één deskundige en één praktische ondersteuner met:
    • Kennis van moestuinieren.
    • Basiskennis van gezonde voeding, planten, gewassen en tuinieren.
    • Ervaring met inspirerend lesgeven aan kinderen.

✅ Aanbevelingen

  • Minimaal 2 begeleiders, liefst de leerkracht zelf, in bezit van een VOG.
  • Bij minder dan 15 kinderen per klas kan dit de begeleider zijn mits bekwaam geacht door de leerkracht en in bezit van een VOG.
  • Er zijn verschillende trainingen en opleidingen voor ondersteuners.

Hoe kun jij meedoen?

Is jullie schooltuinprogramma al ingericht volgens de kernelementen van de Modelinterventie? Laat het dan officieel erkennen als onderdeel van de Modelinterventie.


De commissie, bestaande uit vertegenwoordigers van Vereniging GDO, WUR en Adviesbureau Beleef en Weet, beoordeelt jouw aanvraag. Voldoe je aan de kernelementen van de Modelinterventie? Dan ontvang je:

·        Een digitaal certificaat als bewijs van erkenning.

·        Een communicatiekit om de erkenning zichtbaar te maken.

De kosten voor het traject bedragen €40,- excl. btw voor de beoordeling en de materialen. Deze kosten worden alleen in rekening gebracht bij een positief oordeel.

Schooltuinieren in vele soorten en maten

Geef je schooltuinieren op een andere manier vorm dan beschreven in de Modelinterventie? Dan betekent dat niet dat jouw aanpak niet effectief is. Misschien is er nog geen onderzoek gedaan naar jouw specifieke methode of is het doel van het programma anders. Blijf bijdragen aan het schooltuinieren en ontdek wat werkt! Hoe meer we onderzoeken en kennis uitwisselen over schooltuinprogramma’s, hoe beter we gezamenlijk inzicht krijgen in de waarde en effecten het schooltuinieren.

Hulp bij het opzetten van je schooltuinprogramma?

Kijk op de website van de Alliantie Schooltuinieren voor verdere tips en ondersteuning. Of neem contact op met je lokale NDE-centrum voor advies. Zij helpen je graag op weg naar een schooltuin met impact!

Erkende schooltuinprogramma's onder de Modelinterventie Schooltuinieren

  • Moestuinieren bij de Groene Belevenis
  • Schooltuin Park Rusthoff van Stichting Beheer Park Rusthoff
  • Schooltuin PlukWad van Pluktuin PlukWad
  • Schoolmoestuinbemmel van Stichting Lingewaard Natuurlijk
  • Schooltuinprogramma van Natuurstad Rotterdam
  • Schooltuinprogramma van gemeente Zoetermeer
  • Schooltuinprogramma Groene Vingers van Utrecht Natuurlijk
  • Schooltuinprogramma van Natuur- en Milieu Educatie Schouwen-Duiveland
  • Schooltuinprogramma van De Klyster
  • Schooltuinprogramma van Stad & Natuur Almere
  • Schooltuinprogramma van NDE Groningen
  • Schooltuinprogramma van Vereniging Leidse Schooltuinen
  • Arnhemse Aanpak Schoolmoestuineren van Natuurcentrum Arnhem
  • Schooltuinprogramma Onderzoekend Tuinieren van Stichting Onderzoekend Tuinieren
  • Schooltuinprogramma Linschoten van OBS Prins Claus
  • IVN Schooltuinaanpak van IVN Natuureducatie
  • Gemeente Amsterdam Jaarrond schooltuinprogramma Amsterdam
  • Schoolmoestuin Eethen van Schooltuinen Altena
  • Schooltuinprogramma HWL BuitenLokaal - Vereniging Hoekschewaards Landschap (HWL)

Laatst bijgewerkt op 9 april 2026

Partners kernelementen aanbevelingen modelinterventie schooltuinieren

Collectief Natuurinclusief – Domein Onderwijs

Vereniging GDO is trekker van het Domein Onderwijs van het Collectief Natuurinclusief.

In de transitie naar een Natuurinclusief Nederland in 2050 biedt Collectief Natuurinclusief een krachtige en samenhangende benadering. Met groene koplopers van bedrijven, maatschappelijke organisaties, scholen, kennisinstellingen en overheden werken we samen om de beweging naar een natuurinclusieve samenleving te versterken en te versnellen. Georganiseerd in tien domeinen: bouw, energie, financiële sector, gezondheid, infrastructuur, landbouw, onderwijs, vrijetijdseconomie, water en bedrijventerreinen.

Domein Onderwijs

De natuur is de basis van ons bestaan: de mens is natuur. Wij zijn verbonden met – en afhankelijk van – al het andere leven op aarde. Natuurinclusief onderwijs biedt een vruchtbare bodem voor kinderen en jongeren om goed te leren zorgen voor onszelf, voor elkaar en voor de wereld om ons heen. Er gebeurt al heel erg veel: pionierende docenten, inspirerende initiatieven en groene koplopers werken aan een groeiende beweging naar natuurinclusief onderwijs. In het domein onderwijs versnellen, verbreden en verbinden we die beweging. Dat doen we samen met de centra voor natuur- en duurzaamheidseducatie in ons netwerk.

Natuurinclusief leren kan integraal middels de Whole School Approach

De Agenda 2.0 werkt met vijf verschillende ambities en actielijnen, zoals een natuurinclusieve schoolomgeving en een ondersteuningsstructuur voor het onderwijs. Om ervoor te zorgen dat de verschillende dimensies van de opgave rondom natuurinclusiviteit en de verschillende rollen voor het onderwijs hierin een rol krijgen binnen het onderwijs, erkennen de ministeries de rol die de Whole School Approach (WSA) hierin kan spelen. De Whole School Approach is een integrale kijk op verduurzaming van scholen waarbij aan de hand van vijf bloembladen de hele school betrokken raakt bij duurzaamheid.

GDO werkt samen met partner SME en andere organisaties zoals Leren voor Morgen al langer samen aan de WSA als tool om scholen op weg te helpen bij de verschillende dimensies waarbinnen zij aan duurzaamheid kunnen werken. Zo werken we met de NDE-centra aan een lokale ondersteuningsstructuur, waarbij zij als partner de school begeleiden met de WSA. Deze theorie leent zich uitstekend om ook natuurinclusiviteit een passende rol te geven in het onderwijs.

Lees ook dit artikel over NDE-centra die de training hebben afgerond.

Lees meer over de aanpak van het Domein Onderwijs.

Bronnen voor NME

Op Bronnen voor NME vind je meer dan 1000 bronnen op het gebied van natuur- en duurzaamheidseducatie, zoals onderzoeken, lessons learned, didactische- en pedagogische visies, handleidingen,  achtergrondinformatie en beleidsstukken. Van groene schoolpleinen tot participatietrajecten, en van dierverzorging tot energietransitie. Altijd met als gemeenschappelijk thema: educatie, maar geen lesmateriaal. 

Bronnen voor NME’ heeft als doel om alle relevante informatie te ontsluiten waar de huidige en toekomstige NDE-ers in hun werk baat bij hebben. Sinds 1970 zijn er veel publicaties verschenen over natuur- en milieueducatie en over leren voor duurzaamheid. Veel van deze publicaties zijn nog steeds waardevol voor professionals in de NME, leerkrachten, docenten, studenten, voor vrijwilligers en andere geïnteresseerden. Elk jaar verschijnen er ook weer nieuwe interessante documenten die aan de website worden toegevoegd. Daarbij staan educatieve mogelijkheden steeds centraal. Documenten die direct toegankelijk zijn, kun je downloaden. Recent verschenen documenten nemen we zo snel mogelijk op. Als daar auteursrechten op zitten verwijzen we naar de uitgever of auteur.

Doorontwikkeling van NME naar NDE

Sinds 2025 werken we aan de doorontwikkeling van de website. Vanaf 2026 zal ‘Bronnen voor NME’ verder gaan onder de naam ‘Bronnen voor NDE’ en zal de website worden ondergebracht bij GDO, vereniging Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling. Het belang van ‘Bronnen voor NDE’ voor het NDE-netwerk is groot. De website bevat een schat aan waardevolle informatie. Tegelijkertijd zien we veel potentie om deze informatie beter te benutten, het is zaak dat nóg meer mensen in het werkveld er gebruik van maken. Juist daarom zetten we nu een volgende stap: van een website met kennisbank, naar een gebruikersgericht kennisplatform voor NDE, waar de gebruikers zelf actief aan bijdragen.

Concreet betekent dit dat we informatie willen ontsluiten die relevant is voor de gebruiker, verwoord vanuit diens perspectief en gericht op toepasbaarheid in de praktijk. Door actieve betrokkenheid bij het kennisplatform kan het werkveld een gezamenlijke kwaliteitsslag maken door voort te bouwen op en te leren van elkaar. Op deze manier wordt ‘Bronnen voor NDE’ hét kennisplatform van en voor NDE!

Blijf op de hoogte via Bronbericht

Wil je op de hoogte blijven van ontwikkelingen? Ieder kwartaal brengen we een ‘Bronbericht’ uit, een digitale nieuwsbrief. Hierin wordt een specifiek onderwerp behandeld met verwijzing naar relevante bronnen. Je kunt je aanmelden via Bronnen voor NME.

Wil je meedenken met de doorontwikkeling van de website? Laat dat dan weten via a.haverkamp@vereniginggdo.nl

Website gerealiseerd door Daily Creative Agency