De concept-doelen voor burgerschap op school zijn recent gepubliceerd. Binnen burgerschap ontwikkelen leerlingen kennis en vaardigheden die ze toepassen op actuele maatschappelijke en planetaire vraagstukken. Voor onze leden organiseren we hierover een online bijeenkomst op 23 mei van 11-12.00 uur.
Tijdens deze sessie verkennen we samen hoe we de relatie zien, t.a.v. onze programma’s zoals schooltuinieren maar ook breder, hoe scholen ernaar kijken en wat we kunnen doen om de koppeling met burgerschap te versterken. Lees concept-kerndoelen voor Burgerschap.
Natuurinclusief
Lees ook het artikel ‘Maak je burgerschapsonderwijs natuurinclusief’ in het magazine van het Expertisecentrum Burgerschap. Een interview met Anna Vanderveen, namens GDO domeintrekker onderwijs bij het Collectief Natuurinclusief.
Aanmelden voor de bijeenkomst NDE en burgerschap kan via dit formulier.
Groningen is de winnaar van de Gouden Wortel 2024. De gemeente ontving deze prijs op vrijdag 12 april tijdens de Week van de Schooltuin voor haar jarenlange ondersteuning van het schooltuinieren. De gemeente Schouwen-Duiveland ontving een eervolle vermelding.
De Gouden Wortel en de Week van de Schooltuin zijn in het leven geroepen door de Alliantie Schooltuinen en het voedseleducatie programma Jong Leren Eten. In deze week, van 8 tot en met 12 april zijn de schijnwerpers gezet op het belang van het schooltuinieren, en op gemeenten die het schooltuinieren op een inspirerende manier ondersteunen. De prijs werd uitgereikt aan wethouder Carine Bloemhoff door Arjan Klopstra van de Alliantie Schooltuinen en Karlien Meijer, makelaar Jong Leren Eten.
Vlog
Schooltuinen bestaan in sommige gemeenten al meer dan 100 jaar en ook veel andere gemeenten stimuleren het schooltuinieren. Dit gebeurt op verschillende manieren: door het beschikbaar stellen van grond, materialen, subsidies of met ondersteuning door bijvoorbeeld moestuincoaches en centra voor natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE-centra).
Voor de Gouden Wortel verkiezing 2024 zijn gemeenten opgeroepen een vlog in te sturen over het belang van de schooltuin. “We waren direct onder de indruk van het filmpje van Groningen met een bevlogen schooltuinmeester en de kinderen aan het woord”, aldus Marjan van Creij, van het ministerie van LNV en programma Jong Leren Eten, namens de jury.
Onderdeel van schoolprogramma
Uit het juryrapport: ”Sterk in de aanpak van Groningen is het breed ondersteunen van schooltuinieren met vier schooltuincomplexen waar alle kinderen uit de stad naar toe komen voor natuurlessen, waarbij moestuinieren een onderdeel is van het programma. De kinderen uit groep 6 gaan wekelijks in hun eigen tuintjes aan de slag. Deze aanpak ontzorgt het reguliere onderwijs en de schooltuincomplexen zijn groene paradijsjes in de stad. Wij reiken daarom met veel genoegen de Gouden Wortel 2024 uit aan Groningen.”
Oproep aan wethouders
Carine Bloemhoff, wethouder van de Gemeente Groningen, reageerde blij. “Wij zijn trots dat we deze prijs in ontvangst mogen nemen en we zien het als een aanmoediging en beloning voor het goede werk dat we hier al zo’n 70 jaar verrichten. Het is voor kinderen belangrijk om natuurervaringen op te doen en te leren waar hun voedsel vandaan komt. Bovendien beleven ze enorm veel plezier aan het tuinieren. Daarom zou ik een oproep willen doen aan alle wethouders in Nederland. Wethouders doe je kinderen een plezier; zorg dat ze kunnen tuinieren.”
De wethouder bedankte de medewerkers van het NDE-centrum voor hun enthousiasme. ,,Zij zijn het die het echte werk verrichten.”
Raken aan beleidsdoelen
Behalve de Gouden Wortel kende de jury ook een eervolle vermelding toe aan de gemeente Schouwen-Duiveland. De vlog van Schouwen-Duiveland was een mooie complete oproep waarbij duidelijk werd gemaakt wie allemaal betrokken zijn en waarin goed wordt uitgelegd hoe schooltuinen raken aan de verschillende beleidsdoelen van de gemeente. De schooltuin wordt in Schouwen-Duiveland onder meer gecombineerd met het vergroenen van het schoolplein.
‘Verdienste zit in het netwerk’
Wethouder Ankie Smit van Schouwen-Duiveland “Heel erg bedankt voor deze aanmoedigingsprijs. Wij zijn nog maar net begonnen. Er zijn een paar dingen waar je als wethouder van kunt dromen. Een ervan is dit project dat we eilandbreed kunnen uitrollen. De verdienste zit in het netwerk, het ecosysteem van organisaties die ook deze droom hadden. Ik roep collega-wethouders op om samen met hun groene netwerk aan de slag te gaan. De kinderen zijn de groene beslissers van de toekomst.”
Topervaring
“We merken in het hele land dat de schooltuinbeweging groeit en bloeit. Steeds meer gemeenten zien in dat de schooltuin een goede manier is om kinderen aanraking komen met gezonde voeding, leren over natuur en biodiversiteit en bewegend bezig zijn”, vertelt Arjan Klopstra namens de Alliantie Schooltuinen en Jong Leren Eten. “Niet als extra activiteit maar als onderdeel van de school, waar betekenisvol onderwijs plaatsvindt. Wanneer kinderen leren hoe ze zelf groenten, fruit en bloemen kunnen zaaien, verzorgen en oogsten, wordt hun interesse in gezonde voeding aangewakkerd. Een zelfgeteeld worteltje smaakt toch het lekkerst.”
Jury Gouden Wortel
De jury van de Gouden Wortel 2024 werd gevormd door Marjan van Creij (senior beleidsmedewerker ministerie van LNV en Jong Leren Eten), Ignas van Schaick (EMS, Schooltuinfilm), Irene Harmsen (zelfstandig onderwijsadviseur) en Arjen van Drunen, wethouder van Breda, de gemeente die in 2023 de Gouden Wortel won.
Week van de Schooltuin
In 2022 werd de Gouden Wortel voor het eerst uitgereikt aan de gemeenten Teylingen en Arnhem. In 2023 wonnen Breda en Den Haag. In 2024 deden ruim 85.455 leerlingen mee met de Week van de Schooltuin en de Nationale Buitenlesdag met een centrale rol voor de Grote Pieperles. GDO is mede-initiatiefnemer van de Alliantie Schooltuinen.
Het Handboek Schooltuinen is donderdag 11 april officieel gelanceerd en uitgereikt aan Piet Adema, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. ‘Het helpt echt om al op jonge leeftijd te leren hoe we ons voedsel verbouwen en dat we bewust met ons eten moeten omgaan.’
Minister Adema ontving het boek tijdens de Week van de Schooltuin waaraan 85.455 leerlingen meedoen. Hij onderschrijft het belang van schooltuinieren in het net verschenen handboek: ‘School is voor kinderen heel belangrijk om te leren over gezond en duurzaam eten. Als ze dan ook nog eens met eigen handen in de aarde van een schooltuin kunnen wroeten is dat niet alleen leuk, het helpt ze ook echt om al op jonge leeftijd te leren hoe we ons voedsel verbouwen en dat we bewust met ons eten moeten omgaan.’
Belang van samenwerken
Mede-initiatiefnemers van de Alliantie – Rob Baan (eigenaar Koppert Cress), Hak van Nispen (directeur vereniging GDO/SME) en Jan Dijstelbloem (directeur IVN Natuureducatie) – spraken met de minister over de samenwerking binnen de Alliantie die ervoor zorgt dat er slagkracht is om de missie om elk kind toegang tot een schooltuin te geven in de praktijk gebracht kan worden. LNV is een belangrijke ondersteuningspartner geweest om dit uit te kunnen voeren. De hoop is uitgesproken dat zij dit ook in de toekomst nog willen blijven doen.
Het Handboek Schooltuinen – voor een gezonde en natuurbewuste generatie – is een praktisch voorbeeld waar de samenwerking tussen al die partijen tot kan leiden. Naast het ophalen van bestaande kennis maakt de Alliantie het ook mogelijk dat deze vervolgens ontsloten wordt zodat lokale uitvoerders aan de slag kunnen.
Ook aan Caroline van der Plas (BBB) werd een exemplaar overhandigd.
Gratis downloaden of bestellen
Wil je zelf aan de slag als school of schooltuinondersteuner? In het Handboek Schooltuinen zijn jarenlange kennis en de ervaring van schooltuinjuffen en -meesters uit het hele land gebundeld. Het boek staat boordevol inspiratie en informatie voor zowel de beginnende schooltuinondersteuner als voor schooltuinorganisaties die op zoek zijn naar vernieuwing en verdieping. Van het realiseren van draagvlak tot een teeltplan met makkelijke schooltuingroenten en een leerzame schooltuinles: na het lezen van dit handboek kent de schooltuin voor jou geen geheimen meer.
Hoe krijg je de Super Six in je tuin, op je balkon of schoolplein? Kinderboek De Tuin met Stip van de Dordtse schrijfster Anneke van Veen weet raad: vergroenen! Bijbehorend lesmateriaal is vrijdag 30 juni overhandigd aan wethouder Tanja de Jonge op het groene schoolplein van Kindercampus Mozaïek in Dordrecht. Dit lespakket voor de jongste leerlingen zal in ten minste 25 gemeenten worden gebruikt.
Vrijwel alle gemeenten werken aan vergroening om wateroverlast en hittestress tegen te gaan en ter bevordering van de biodiversiteit. In De Tuin met Stip landt het lieveheersbeestje Stip in een stenen tuin. Deze wordt omgevormd tot een groene oase waarna alle vriendjes van Stip zich melden: Worm, Kikker, Bij, Vlinder, Merel en Egel. Deze diertjes vormen de Super Six (zoals de Big Five bij een safari) van een groene- en waterrijke tuin.
Aanvulling voor de jongsten op groenblauw beleid
Het boekje en het lesmateriaal nodigt jonge kinderen uit om in hun directe omgeving de Super Six te ontdekken. En het draagt bij aan bewustwording bij kind en ouder van het belang van een groene tuin. ,,Heel mooi, dit initiatief van een Dordtse schrijfster en ons eigen Duurzaamheidscentrum Weizigt. En dat het als eerste in onze stad wordt gebruikt. Het is een leuke aanvulling voor de jongste kinderen op ons groenblauwe beleid”, zei wethouder De Jonge bij de presentatie.
Gezamenlijk ontwikkeld
Duurzaamheidscentrum Weizigt heeft het initiatief genomen om gezamenlijk lesmateriaal te laten ontwikkelen, passend bij het kinderboek. Voor de uitvraag van het GDO OntwikkelFonds was grote belangstelling. Maar liefst 24 NME-centra in het land investeren samen in dit lesproduct.
Marian Kathmann (NME- Leiden) en Juke Lomann (stichting Naar buiten) hebben het lespakket ontwikkeld. Merike van de Vijver heeft het, net als het boekje, fraai vormgegeven. De klankbordgroep werd gevormd door Suzanne Stolk (Duurzaamheidscentrum Weizigt), Marjolein Staal (De Klyster) en Harmtine de Lange (NME Breda). Wethouder De Jonge: ,,Heel mooi dat het lesmateriaal door gezamenlijke inspanning is ontwikkeld. Door samen te werken, bereik je meer.’’
‘De kinderen vinden het geweldig’
,,Hé, een vlinder. Kijk, bijen op de bloem.” Opvallend is dat de kinderen van groep 1 en 2 van Het Mozaïek al heel goed weten wat er om hen heen vliegt en kruipt, blijkt tijdens de presentatie. Ze vinden zelfs een bijzonder zwart lieveheersbeestje. Dat mag in een potje met een vergrootglas om later te bekijken, zoals ze vaker doen met de groep. Hun lokaal grenst aan een groen gedeelte van het schoolplein.
Leerkracht Diane van der Ree: ,,Onze leerlingen mogen spelen en opdrachtjes doen in de tuin: wat hoor je, wat zie je, wat ruik je, welke schatten vind je? Door onze grote ramen zien we ook veel gebeuren. Als het regent zijn er opeens veel vogels die wormen zoeken. En vorig jaar kroop er zomaar een muis in de zonnebloem voor ons raam. De kinderen vinden het geweldig. Elk jaar zien we de tuin groeien en het drukker worden met vogels en insecten. Dit nieuwe lesmateriaal De Tuin met Stip stimuleert hen om de Super Six te gaan zoeken.”
Meer informatie over het lesmateriaal is verkrijgbaar bij Vereniging GDO.
